Hơn 60% chi phí điều trị đổ vào... tiền thuốc. Đó làsố liệu thống kê tại các khoa, viện trực thuộc Bệnh viện Bạch Mai từđầu năm 2009 đến nay. Cá biệt có khoa chi phí dành cho thuốc chiếm đến80%. Tiến sĩ Trần Nhân Thắng, phó trưởng khoa dược kiêm trưởng đơn vịthông tin thuốc (Bệnh viện Bạch Mai), cho biết tỉ lệ này đã vượt xakhuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO). Theo WHO, chi phí dành chothuốc trung bình chỉ nên ở mức 25% so với tổng chi phí điều trị. Khuyếncáo của WHO nhằm hướng đến việc nâng cao chất lượng phục vụ y tế, giảmchi phí thuốc men, tăng giá trị dịch vụ chăm sóc sức khỏe.

Khảo sát trên một đơn thuốc gồm chín loại:Cefoperarol, Digoxil, Furocemid, Verospiron, Kalium Chloratum,Nitromint, Renitec, Levomel, Diamicron, tiến sĩ Thắng cho hay có tới 13cặp tương tác xuất hiện.

“Đơn thuốc này đã có hai thứ thuốc lợi tiểu, có thể bỏmột. Đơn thuốc cũng kê một thuốc giữ kali, một thuốc bù kali, mà thừakali rất nguy hiểm. Nếu bỏ thuốc giữ kali và thuốc hỗ trợ gan chỉ địnhsai - trong đó riêng việc bỏ thuốc hỗ trợ gan cũng đã loại được ba cặptương tác thuốc, giảm được chi phí mua thuốc” - tiến sĩ Thắng bình luận.

Trong đơn thuốc kể trên cũng có tới hai thuốc có tác dụng điều trị suy tim.

Chính vì chi phí thuốc quá lớn đã làm chi phí dành chodịch vụ giảm, khiến chất lượng phục vụ chưa tương xứng với số tiềnngười bệnh bỏ ra.

Điều đáng bàn là dù chi phí dành cho thuốc tăng mạnh,số tiền bệnh nhân phải bỏ ra nhiều hơn, nhưng số ngày điều trị của bệnhnhân không giảm, bệnh tình cũng không chuyển biến đột phá gì. Những đơnthuốc được kê nhiều loại với giá thành đắt hơn hẳn thì hiệu quả điềutrị nhiều khi vẫn không khác gì so với đơn thuốc rẻ hơn. Một so sánhđược đưa ra giữa một đơn thuốc “truyền thống” chữa viêm họng có giá40.000 đồng, với đơn thuốc có giá 100.000 đồng: kết quả chữa bệnh lànhư nhau!

Thuốc kháng sinh đang được lựa chọn như một giải phápphổ biến. WHO vẫn khuyến cáo thực trạng kê đơn kháng sinh đáng lo ngạitrên toàn cầu, tới mức trung bình 30-60% bệnh nhân được kê thuốc khángsinh và tỉ lệ này cao gấp đôi so với nhu cầu lâm sàng. Tại Bệnh việnBạch Mai, số thuốc kháng sinh chiếm tỉ lệ 46,25%, nghĩa là theo đánhgiá chuẩn của WHO đã có đến 1/2 số thuốc kháng sinh sử dụng thừa. Sốthuốc được kê không cần thiết này làm tăng chi phí y tế, tăng khả năngxuất hiện tác dụng phụ của thuốc và tình trạng kháng kháng sinh.

Tuy nhiên tại một số cơ sở y tế, mức độ sử dụng khángsinh cho bệnh nhân thậm chí gần như... 100%. Tại Bệnh viện Bạch Mai,khoa tai mũi họng: 100%, răng hàm mặt: 94%, khoa ngoại: 94%, khoa sản:89%... Tình trạng kết hợp nhiều loại kháng sinh cũng ở mức rất phổ biến(41,91%) và đã xuất hiện những đơn thuốc kê kết hợp cùng lúc đến bốnloại kháng sinh! Bệnh viện Bạch Mai là tuyến điều trị cuối, hầu hếtbệnh nhân ở mức độ bệnh nặng, đa số đã dùng nhiều loại kháng sinh trướcđó tại các bệnh viện tuyến dưới, làm bác sĩ khó đánh giá tình trạng đápứng kháng sinh ở người bệnh. Riêng chi phí dành cho kháng sinh đã lênmức gần 100 tỉ đồng, chiếm khoảng 1/3 ngân sách mua thuốc toàn viện.

Trên thế giới, mỗi năm có khoảng 4,7 triệu ca nhiễmvirus viêm gan B/C và 160.000 người nhiễm HIV có liên quan đến kê đơnsử dụng thuốc tiêm. Quy chế sử dụng thuốc nội trú vừa được Bộ Y tế banhành tháng 6-2009 cũng đã yêu cầu các bệnh viện phải tiết chế tình hìnhsử dụng thuốc tiêm, đưa ra chỉ thị nghiêm ngặt, chỉ dùng thuốc tiêm khibệnh nhân không uống được hoặc cần tác dụng nhanh. Song quy chế này sẽlà một thách thức lớn trong việc điều chỉnh chỉ định của bác sĩ, khiđường tiêm vẫn được dùng phổ biến. Tại Bệnh viện Bạch Mai, 82% bệnhnhân được chỉ định đường tiêm. Ở các khoa ngoại, da liễu, tai mũihọng... tỉ lệ này là 100%!

Tiến sĩ Trần Nhân Thắng cho hay với số thuốc trungbình của một đơn thuốc đã lên đến mức 7,06 loại và tình trạng lạm dụngkháng sinh, dịch truyền tiếp tục tăng cao như trên, giải pháp quantrọng nhất là các bệnh viện phải áp dụng các phác đồ điều trị chuẩn.Bệnh viện Bạch Mai đang đẩy mạnh hoạt động bình bệnh án về sử dụngthuốc an toàn hợp lý để có điều chỉnh đơn thuốc phù hợp, đồng thời khenthưởng các nơi có bệnh án hiệu quả mà... tiết kiệm!

Trao đổi với Tuổi Trẻ, bác sĩ Rafi Kot, giám đốc hệthống Phòng khám gia đình, cho rằng mỗi đơn thuốc chỉ nên có 2-3 thuốc.Tăng số thuốc/đơn là tăng khả năng gặp phản ứng có hại của thuốc. Tuynhiên điều đáng lo ngại ở VN là không những bác sĩ điều trị bao vây vớirất nhiều thuốc/đơn mà bệnh nhân cũng rất thích ra mua thuốc tại nhàthuốc và tự điều trị! Trong khi nhà thuốc nào chả muốn bán thật nhiềuthuốc. Vòng luẩn quẩn là vậy!