Gối thảo dược dành cho trẻ không những không có tác dụng như quảng cáo mà còn có thể gây hại, bởi chúng có mùi khó chịu, gây kích ứng đường hô hấp...

Nghe nhiều người nói về gối thảo dược giúp trẻ dễ ngủ, chống mồ hôi trộm và đặc biệt là có tác dụng giảm bớt nóng nực mùa hè, chị Đinh Ngọc Minh (ngõ 671 Hoàng Hoa Thám, Hà Nội) cũng tìm mua một bộ về cho cậu con trai mới hơn tháng tuổi. Bộ gối thảo dược gồm một gối đầu và hai gối chặn có giá tới 180.000 đồng, nhưng con trai chị Minh cứ cự nự, khó chịu, không chịu nằm, và mồ hôi đầu vẫn ra thấm ướt cả gối.

Thành phần thảo dược bên trong lõi gối được ghi trên bao bì gồm đinh lăng, hương nhu và một số loại thảo dược khác - không biết rõ là những loại gì nhưng gối cứ toả ra mùi hăng hắc, ngai ngái như mùi thuốc Bắc khiến bé khó chịu không ngủ được.

Cũng như chị Minh, chị Phương Khánh, Thu Ý và nhiều bà mẹ khác cùng chia sẻ trên diễn đàn về những “kinh nghiệm” bỏ xó các loại gối thảo dược chỉ vì con không chịu được mùi hăng của lá cây và tác dụng của gối thì cũng không như quảng cáo, thậm chí còn làm cho các bé bứt rứt, khó chịu và quấy khóc.

Theo các bác sĩ đông y, gối thảo dược có mùi hắc, dễ gây kích thích đường hô hấp, làm trẻ khó chịu. Ảnh: Kh&ĐS.

Tại một số cửa hàng bán đồ trẻ em trên phố Sơn Tây, Thái Hà, Lãn Ông (Hà Nội), khi hỏi mua gối thảo dược, người mua sẽ nhận được vô số những lời tư vấn trên trời - nào là gối có tác dụng đuổi muỗi, làm mát đầu, chống ra mồ hôi trộm, đặc biệt các loại gối có thành phần thảo quyết minh còn giúp trẻ ngủ ngon, sâu giấc, không giật mình.

Giá cả cũng đa dạng từ hai ba chục đến khoảng 200.000 đồng mỗi chiếc, tùy theo chủng loại, có loại gối ép chân không, có bao bì đóng gói cẩn thận cho đến cả những loại được may cẩu thả, đóng gói nilon sơ sài và không có thông tin gì hơn ngoài mấy dòng quảng cáo phóng đại công dụng.

Tuy nhiên, ngay cả đối với những loại gối có tên tuổi nhà sản xuất đàng hoàng, khi được hỏi về sự khác biệt trong thành phần thảo dược giữa gối người lớn và trẻ em thì những người bán hàng khẳng định “đã là thảo dược thì ai chẳng dùng được, đều là thành phần thiên nhiên nên lành lắm”.

Lương y, bác sĩ Phó Đức Thảo - nguyên cán bộ Viện Y học Cổ truyền Trung ương cho biết không phải các loại thảo dược đều lành tính và có thể dùng thế nào cũng được. Thảo dược nếu dùng không đúng loại, đúng cách thậm chí sẽ có những tác dụng không tốt đối với cơ thể, đặc biệt là ở trẻ em.

Ông Thảo khẳng định các loại lá hương nhu, đinh lăng hay thảo quyết minh, hoàn toàn không có tác dụng như quảng cáo. Lá hương nhu chủ yếu có tác dụng chữa cảm và tuyệt đối không dùng cho những người ra mồ hôi nhiều, rễ và lá cây đinh lăng có thể dùng làm thuốc bổ; thảo quyết minh có tác dụng giúp ngủ ngon. Tuy nhiên các công dụng của những loại lá nói trên chủ yếu khi kết hợp với một số loại khác, sắc lấy nước uống, chứ thực tế không có tác dụng gì nếu chỉ để lót gối nằm.

Vùng đầu, gáy của trẻ nhỏ thường rất nóng, trẻ lại nằm nhiều nên tốt nhất là các bà mẹ có thể làm gối bằng vỏ đỗ xanh theo phương pháp cổ truyền dân gian. Vỏ đỗ xanh có tính mát, vừa có tác dụng thanh nhiệt, thông kinh lạc, giúp giảm nguy cơ nóng sốt ở trẻ nhỏ. Tuy nhiên, gối vỏ đỗ phải được làm cẩn thận từ loại vỏ đỗ đã đãi sạch, lọc rửa sạch sẽ và phơi hoặc sao thật khô, phòng trường hợp bị ẩm mốc dễ sinh các con bọ nhỏ.

Còn theo bác sĩ Trương Ngọc Dương, chuyên khoa Nhi, Bệnh viện 103, khi chọn gối nên chọn chất liệu vỏ gối là vải thô, thoáng mát và thấm mồ hôi. Các loại gối vỏ đỗ cũng là lựa chọn tốt cho trẻ vì không có mùi và giữ vùng đầu gáy trẻ được thoáng khí. Hoàn toàn không nên dùng gối thảo dược vì mùi lá hắc dễ gây kích thích đường hô hấp, làm trẻ khó chịu. Ngoài ra, da của trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ sơ sinh rất nhạy cảm, những loại lá này cũng có thể làm kích ứng da, gây dị ứng cho trẻ.

(Theo Khoa học và Đời sống)

Nếu trẻ khó cầm máu khi bị đứt tay hoặc có vết tím bầm kéo dài sau mỗi lần ngã nhẹ, hãy nghĩ đến bệnh máu khó đông (Hemophilie A). Đây là hiện tượng rối loạn quá trình đông máu có tính di truyền, thường gặp ở bé trai từ 3 tuổi trở lên.

Do rối loạn đông máu nội sinh, trẻ xuất hiện tình trạng ưa chảy máu. Mỗi yếu tố gây đông máu khác nhau sẽ sinh ra các thể bệnh khác nhau như Hemophilie A, B, C.

Bệnh Hemophilie A là thể hay gặp nhất (khoảng 80%), do thiếu yếu tố VIII gây nên. Cấu trúc của yếu tố VIII gồm hai phần khác nhau về chức năng sinh hóa và di truyền:

- Yếu tố VIIIag quan trọng cho việc cầm máu đầu tiên, có nhiệm vụ phối hợp với tiểu cầu và tổ chức dưới nội mạc tạo thành yếu tố kết dính - nếu không có sự kết dính này thì thời gian chảy máu sẽ kéo dài.

- Yếu tố VIIIc đại diện cho tính chất đông máu, giảm nhiều trong bệnh Hemophilie A và quyết định mức độ xuất huyết. VIIIc được sản xuất từ một gene của nhiễm sắc thể giới tính nữ (X) và giữ vai trò truyền bệnh. Yếu tố VIIIc giảm rất nhiều ở nam giới nên các bé trai mắc bệnh Hemophilie A nhiều hơn.

Vì yếu tố VIII của mẹ không qua được rau thai nên bệnh nhi có thể mắc bệnh sớm trong thời kỳ sơ sinh với biểu hiện: chảy máu rốn, vết bầm ở da, xuất huyết não - màng não, chảy máu kéo dài tại các vết tiêm... Tuy nhiên, thông thường bệnh xuất hiện khi trẻ ngoài 2 tuổi với tính chất xuất huyết rất đặc hiệu xảy ra sau sang chấn như chích, đứt tay, nhổ răng, xoa bóp, té ngã, phẫu thuật... và cũng có thể xuất huyết tự nhiên. Khớp gối là nơi dễ bị xuất huyết nhất sau sang chấn, có thể gây tràn dịch khớp gối, dính khớp, phản ứng màng xương...

Nếu bệnh nhi không được điều trị kịp thời thì rất dễ tử vong. Việc điều trị chủ yếu dựa vào phương pháp truyền máu và huyết tương để bù đắp sự thiếu hụt yếu tố VIII. Tuyệt đối không dùng thuốc Aspirin để giảm đau vì dược liệu này sẽ làm nặng thêm tình trạng xuất huyết. Một điều cần lưu ý là vì phải truyền máu và huyết tương nhiều lần, nên bệnh nhi dễ mắc bệnh tan huyết cấp do bất đồng nhóm máu, nhiễm ký sinh trùng sốt rét, viêm gan B... Vì vậy, cần theo dõi trẻ sát sao để phòng ngừa các chứng bệnh này.

(Theo Khoa Học & Đời Sống)

Trong thực tế có nhiều em bé sinh ra vừa là trai vừa là gái. Quyết định chọn giới tính nào thực sự là một cuộc đấu tranh khó khăn và có thể kéo dài suốt cuộc đời chúng

Một ngày năm 1993, Debbie Hartman chắc rằng cô vẫn nghe rõ mọi việc đang diễn ra trong phòng bệnh. Cô vừa trải qua một ca sinh mổ và bác sĩ cho biết đứa bé hoàn toàn khỏe mạnh - ngoại trừ việc họ không biết chắc nó là con trai hay con gái. Theo ngôn ngữ của các nhà sinh vật học tiến bộ, đứa bé đó là một ca bị “chuyển giới tính”.

Kiểm tra cẩn thận cho thấy đứa bé có một tinh hoàn, trông giống như một dương vật nhỏ và không có tử cung hoặc âm đạo. Những kiểm tra về mặt di truyền sau đó cũng không làm sáng tỏ thêm được điều gì: Một vài tế bào của đứa bé mang cặp nhiễm sắc thể XX điển hình ở các bé gái, nhưng một số tế bào khác lại mang các nhiễm sắc thể XY của bé trai và một số khác chỉ có duy nhất một nhiễm sắc thể X, thường thấy ở các bé gái mắc hội chứng có tên là Hội chứng Turner.

Về mặt khoa học, đứa con của gia đình Hartman là một trẻ lưỡng tính thực sự. Các nhà khoa học hoàn toàn không biết tại sao điều này lại xảy ra, nhưng một trong những cách giải thích có thể là có 2 trứng đã được thụ tinh trong tử cung người mẹ - một XX và một XY - nhưng thay vì phát triển thành hai em bé sinh đôi độc lập, các hợp tử lại hợp nhất với nhau để trở thành một phôi thai duy nhất.

Những trẻ lưỡng tính thực sự được cho là khá hiếm. Nhưng những trường hợp chuyển giới tính ít nghiêm trọng hơn xảy ra nhiều hơn chúng ta tưởng. Một tạp chí khoa học xuất bản năm 2000 đã ước tính rằng có từ 0,2% cho đến 2% trẻ sinh ra có vấn đề về giới tính. Có khoảng 30 vấn đề về di truyền và hormon có thể làm phát sinh tình trạng chuyển giới tính, từ đó dẫn đến việc ở một số người, sự pha trộn các đặc điểm nam và nữ thể hiện khá rõ. Ở nhiều trường hợp khác, một số biến dạng ít được nhận thấy, chẳng hạn như sự phát triển quá mức của lông trên cơ thể phụ nữ. Trong thực tế, rất nhiều người chuyển giới tính có thể sống suốt đời là đàn ông hoặc phụ nữ mà không một chút nghi ngờ gì về sự pha trộn giới tính của mình.

Trong nhiều năm, các bác sĩ tin rằng biện pháp điều trị tốt nhất cho một đứa bé mới sinh bị chuyển giới tính rõ rệt là chọn một trong hai giới tính. Cơ quan sinh sản và cơ quan sinh dục ngoài sẽ được giải phẫu để tái tạo cho phù hợp với một giới tính được chọn. Nhưng trong thực tế, người ta thường quyết định đứa bé là gái vì, theo ngôn ngữ hơi thô tục của giới giải phẫu thì “đào một cái lỗ dễ hơn là xây một cái cột”! Mục đích chính là giảm thiểu thời gian đứa trẻ sống với một cơ thể không chuẩn với hy vọng rằng cô bé hay cậu bé đó sẽ dễ dàng hơn trong việc phát triển một giới tính bình thường.

Tuy nhiên, trong những năm gần đây, sự cần thiết phải chọn một trong hai giới tính và sự can thiệp không thể đảo ngược của các bác sĩ đã trở thành một vấn đề lớn. Nhiều người chuyển tính trưởng thành đã bước ra từ bóng tối và nêu lên những kinh nghiệm của họ, bao gồm cả những ảnh hưởng tai hại được họ quy tội cho những cuộc giải phẫu ở thời thơ ấu. Nhiều người phàn nàn rằng họ đã “bị” chọn giới tính sai. Nhiều người vẫn còn đau khổ vì sự giấu giếm và xấu hổ của gia đình họ đối với tình trạng của con em mình. Bên cạnh đó, ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy những cuộc giải phẫu loại này sẽ gây trở ngại cho việc thỏa mãn tình dục, từ đó có thể tạo nên chứng hoang dâm mãn tính và ảo tưởng lo sợ về nguy cơ bị ung thư.

Vấn đề trở nên bức thiết đến nỗi Viện Nhi khoa Hoa Kỳ đã bắt đầu xem xét lại việc quyết định giải phẫu sớm những ca chuyển giới tính. Tiến sĩ Ian Aaronson, giáo sư tiết niệu và nhi khoa tại Đại học Nhi khoa South Carolina hiện đang phối hợp thực hiện một nghiên cứu quy mô nhất từ trước đến giờ về tình trạng chuyển giới tính nhằm xác định những ảnh hưởng, cả tốt và xấu của việc giải phẫu chọn giới tính lên cảm xúc, tâm lý và sự thỏa mãn tình dục.

Nhưng trì hoãn giải phẫu chọn giới cũng có những gánh nặng của nó. Khi trẻ bắt đầu nhận thức về hình ảnh cơ thể chúng ở tuổi lên 2 hoặc 3 và so sánh chúng với bạn bè, những câu hỏi sẽ nảy sinh và tiềm tàng những nguy cơ gây ra tổn thương tâm lý suốt thời thơ ấu của trẻ.

Một nguyên nhân nữa khiến cho việc quyết định trở nên rắc rối là thậm chí khi các nhiễm sắc thể cho thấy một giới tính rõ rệt thì giải phẫu học có thể cho một kết quả trái ngược hoàn toàn. Chẳng hạn trường hợp của Sherri, một nhân viên thuế quan 45 tuổi ở San Diego. Mặc dù nhiễm sắc thể giới tính của cô rõ ràng là XY, nhưng cô cũng rõ ràng là một phụ nữ. Sherri bị hội chứng không phản ứng với kích thích tố nam (AIS), một chứng bệnh ảnh hưởng lên bào thai. Tất cả các phôi thai đều hình thành trên cơ sở hệ sinh sản nam và nữ. Chúng cạnh tranh nhau phát triển cho đến khi hệ sinh sản nam chiếm ưu thế hơn ở các thai XY và hệ sinh sản nữ chiếm ưu thế ở các thai XX. Tuy nhiên, cơ quan sinh dục ngoài nam sẽ không định hình trong một bào thai XY cho đến khi tinh hoàn của phôi thai hình thành và bắt đầu sản xuất ra hormon testosterone.

Hội chứng AIS sinh ra khi một gene trên nhiễm sắc thể X ngăn cản bào thai phản ứng lại với hormon testosterone trước khi sinh này. Do cơ quan sinh dục ngoài không thể hiện giới tính nam, chúng sẽ có vẻ giống với cấu trúc của nữ hơn. Nhưng điều đó chưa hết. Ở dạng hội chứng AIS hoàn chỉnh, toàn bộ cơ thể không thể phản ứng với testosterone và đứa bé sẽ phát triển như một phụ nữ, mặc dù không có hệ sinh sản chức năng. “Không một người nào giải thích cho tôi biết tình trạng y khoa thật sự của tôi” - Sherri nói.

Sự giấu giếm bao phủ xung quanh những người chuyển giới tính chính là điều tai hại nhất. Julanne Tutty, 35 tuổi, giám đốc một cửa hàng thức ăn nhanh ở Boston, không hề biết cô là một người chuyển giới tính cho đến khi cô 31 tuổi. Trong một lần đi khám sức khỏe định kỳ, cô chợt tò mò khi thấy tập hồ sơ y khoa dày cộm của mình và đã thử xem lén. Chúng ghi rõ các nhiễm sắc thể của cô toàn bộ đều là XY, nhưng cô lại sinh ra với một âm đạo ở trong, hai tinh hoàn và một “mẩu” dương vật bẹp gí. “Tôi choáng váng đến ngất đi” - cô nhớ lại. Cuối cùng Tutty cũng có được một bản photocopy hồ sơ y khoa của mình. “Điều đó cũng giống như tìm được một mảnh ghép hình bị mất”.

Cha mẹ Tutty chưa bao giờ nói cho cô biết về những cuộc giải phẫu lúc sơ sinh để làm cho cô có vẻ ngoài như phụ nữ. Khi nhìn lại, cô cho rằng họ đã có quyết định đúng nhưng cô ước ao giá như họ cho cô biết trước. Từ khi phát hiện ra tình trạng chuyển giới tính của mình, Tutty quyết định không hẹn hò với đàn ông nữa. Gần một năm nay, cô rất hạnh phúc khi quan hệ với một phụ nữ khác. Tutty cho biết: “Đối với tôi, mọi việc đã chuyển biến rất tốt đẹp. Rất nhiều người chuyển giới tính không bao giờ hạnh phúc trong quan hệ tình cảm hay thậm chí không tìm được một người tình”.

Quan hệ tình cảm là một chuyện, nhưng ngay cả công việc giấy tờ hằng ngày cũng là một vấn đề. Elijah Hobbs, 26 tuổi, đã lớn lên như một cô gái ở Cicero, Indiana. Ở tuổi dậy thì, cơ thể anh phát triển cả những đặc điểm của nam và nữ - có ngực nhưng đôi vai rộng và giọng nói trầm đục. Việc sống như một cô gái ngày càng khó khăn, vi vậy Hobbs cuối cùng nghĩ rằng mình thật sự là một người đàn ông. Ở tuổi 24, anh hợp pháp thay đổi giới tính thành nam và vào tháng giêng vừa rồi, anh được giải phẫu cắt bỏ ngực và buồng trứng. Để được chi trả chi phí y khoa, anh đã khai với công ty bảo hiểm anh là một phụ nữ. Suy cho cùng, có người đàn ông nào lại yêu cầu giải phẫu những bộ phận này?

Hiện nay, các nhà khoa học hy vọng rằng những kiểm tra tinh vi hơn cuối cùng sẽ giúp các bác sĩ và gia đình có được nhiều thông tin hơn để chọn lựa cách xử trí những trường hợp chuyển giới tính. Chẳng hạn, nhiều nghiên cứu mới về khía cạnh di truyền học của sự phát triển giới tính đã cho thấy nhiều gene ảnh hưởng đến giới tính không hẳn nằm trên nhiễm sắc thể X hoặc Y. Nói tóm lại, nguồn gốc của sự nhận diện giới tính còn phức tạp hơn nhiều so với những gì chúng ta biết hiện nay.
(Theo VNDOC 's Blog sưu tầm)

Trong thời điểm AIDS bùng nổ như hiện nay, ít nhất một tỉnh ở Trung Quốc sẽ hướng tới đưa giáo dục giới tính vào chương trình giảng dạy ở mẫu giáo.

Một khóa học mới về giới tính và sức khỏe sẽ đưa được vào giảng dạy ở trường mẫu giáo, tiểu học và trung học ở miền nam tỉnh Quảng Đông, một trong những tỉnh lớn nhất của Trung Quốc, tờ China Daily cho biết.

"Số lượng sinh viên quan hệ tình dục trước hôn nhân và số lượng nữ sinh phá thai tăng cao. Khoảng 15% số ca nạo phá thai ở thành phố dưới độ tuổi 20.", bác sĩ Liao Chan, phát ngôn viên của một hội nghị chính quyền địa phương cho biết.

Giáo dục giới tính và sức khỏe sớm ở trường đại học trở nên rất cần thiết sau khi có một trường hợp phá thai ở tuổi 13, Liao cho biết. Một điều đáng quan tâm là đa số các bạn trẻ tìm hiểu thông tin về tình dục từ những trang web đen, có nội dung đồi trụy.

Trung Quốc vẫn còn là một quốc gia "bảo thủ trong quan niệm", những vấn đề về tình dục không được thảo luận rộng rãi.

Vụ giáo dục ở Quảng Đông sẽ phối hợp với các tổ chức sức khỏe phát hành một sách giáo khoa mới về giới tính và sức khỏe bao gồm những nội dung như thủ dâm, hoàn toàn trái ngược với những sách giáo khoa trước đây chỉ tập trung về mổ xẻ.
(Theo Tuoitre)

Từ trước tới nay, các thuốc điều trị dự phòng hen có ở Việt Nam chỉ dành cho bệnh nhân 4 tuổi trở lên.

Tại hội thảo về hen ngày 22/7, tiến sĩ Đào Minh Tuấn, Phó trưởng khoa Hô hấp Bệnh viện Nhi Trung ương, cho biết, ở Việt Nam, cứ 10 đứa trẻ dưới 15 tuổi thì một mắc hen. Đặc biệt, số trẻ nhỏ mắc bệnh này ngày càng tăng, nhiều cháu mới ngoài 6 tháng đã được phát hiện hen phế quản.

Dược phẩm chữa hen có 2 loại: Thuốc cắt cơn, chỉ dùng khi có đợt hen cấp, và thuốc điều trị dự phòng, dùng thường xuyên và lâu dài nhằm giúp bệnh ổn định, khiến các cơn cấp không xuất hiện.

Tuy nhiên, theo tiến sĩ Tuấn, từ trước đến nay các thuốc dự phòng hen có ở Việt Nam không dành cho bệnh nhân dưới 4 tuổi. Với những em bé này, bác sĩ chỉ có thể dặn người nhà chọn thực phẩm, tạo môi trường sạch sẽ, giữ sức khỏe... và trong trường hợp bắt buộc vẫn phải dùng thuốc của trẻ lớn.

Tiến sĩ Tuấn cho biết, mới đây Việt Nam đã cấp phép lưu hành một thuốc điều trị dự phòng hen mới mang tên Singulair có thể dùng cho bệnh nhân từ 6 tháng tuổi, với thành phần chính là montelukast - một hoạt chất có hiệu quả cao và an toàn với trẻ. Thuốc được dùng đường uống, có dạng cốm để thuận tiện cho trẻ em
(Theo VNExpress)

Bé tuổi mẫu giáo lớn rất nhanh, cần có nhiều năng lựợng, đạm và calci trong khẩu phần hàng ngày. Sữa là nguồn thực phẩm quý giá cho mọi lứa tuổi, đặc biệt là lứa tuổi nhà trẻ mẫu giáo, vì ở lứa tuổi này, dạ dày bé còn nhỏ, các bữa ăn chính trong ngày không thể cung cấp đủ năng lượng cần thiết.

Cho bé uống sữa khi nào?

Sữa sẽ được dùng vào các bữa phụ xen kẽ với các bữa ăn chính của bé như: lúc 9h00 sáng, 15h00 và trước khi đi ngủ tối nhằm bổ sung năng lượng và đạm, giúp bé tăng cân. Sữa là nguồn thực phẩm cung cấp calci chủ yếu cho cơ thể, giúp bé tăng trưởng chiều cao, và có được một hàm răng chắc khỏe. Ngoài ra, hiện nay các công ty sữa còn bổ sung các vi chất dinh dưỡng thiết yếu như: vitamin A, vitamin D, sắt, acid folic, lysin, taurine... giúp bé phát triển toàn diện hơn.

Chọn sữa phù hợp với bé

Chọn sữa nên phù hợp với khẩu vị của bé. Đa số các bé thích uống sữa ngọt, một số ít lại thích uống sữa có vị lạt, điều này sẽ được các bậc phụ huynh phát hiện ra khi cho bé ăn. Được uống loại sữa phù hợp với khẩu vị của mình, bé sẽ uống dễ hơn và nhiều hơn. Tuyệt đại đa số các sữa bột đang có trên thị trường có giá trị dinh dưỡng tương đương nhau, nhưng giá cả có thể chênh lệch rất lớn.

Mua sữa cho bé cũng cần cân nhắc để giá cả phù hợp với kinh tế của gia đình nhằm bảo đảm cung cấp đủ số lượng sữa cần thiết cho bé mỗi ngày. Việc cố gắng mua những loại sữa đắt tiền trong khi kinh tế gia đình khó khăn sẽ gây sự căng thẳng trong gia đình và có thể bà mẹ sẽ pha sữa loãng hơn (tiết kiệm để hộp sữa lâu hết dẫn đến tình trạng không tăng cân của bé, lâu ngày sẽ gây suy dinh dưỡng).

Có thể bạn chưa biết

Không nên sử dụng sữa đặc có đường vì loại sữa này rất ngọt, nếu pha vừa theo khẩu vị thông thường của bé, sẽ không có đủ lượng đạm và calci cần thiết, đồng thời không đáp ứng đủ nhu cầu tăng trưởng của bé.

Sữa cho bé uống thường xuyên nên là sữa bột nguyên kem hoặc sữa tươi, chỉ sử dụng sữa không béo (sữa tách bơ) khi có hướng dẫn của bác sĩ.

Chọn sữa của các công ty có uy tín, được nhiều người biết đến sẽ yên tâm về chất lượng hơn. Nhất thiết tránh dùng những loại sữa bột đựng trong bao nilon, bán theo ký, không có nhãn hiệu rõ ràng. Cũng như những thực phẩm đóng gói khác, đừng quên xem ngày sản xuất và hạn sử dụng. Lượng sữa được khuyến khích dùng cho bé mẫu giáo mỗi ngày là 500 - 600ml.

Bảo quản sữa

Nếu sữa đựng trong hộp thiếc, bao giờ cũng có nắp thiếc kèm theo bên trong nắp nhựa. Chính nắp này mới thật sự giúp đậy kín hộp sữa, chống ẩm ướt và kiến nhỏ chui vào. Với sữa đựng trong túi giấy, sau khi mở túi, phải có một hộp sạch và kín để đựng, tránh ẩm ướt và nhiễm khuẩn.

Nên pha sữa đúng với hướng dẫn bên ngoài hộp. Không pha đặc quá sẽ dễ gây táo bón cho bé, hoặc pha loãng hơn hướng dẫn sẽ dẫn đến suy dinh dưỡng, chậm tăng cân do thiếu năng lượng. Chỉ nên pha sữa bằng nước ấm, không cần pha bằng nước nóng, vừa mất thời gian chờ sữa nguội, vừa mất đi một số vitamin tan trong nước như: vitamin C và các vitamin nhóm B. Việc pha lẫn lộn nhiều loại sữa vào cùng một ly có thể tạo những tương tác bất lợi cho hấp thu dưỡng chất. Hơn nữa mở cùng lúc nhiều hộp sữa sẽ dùng lâu hết, và sữa đã mở lâu dễ gây tiêu chảy vì biến tính, nhiễm khuẩn. Hộp sữa của bé đang uống cần được giữ ở nơi khô mát, sạch sẽ, và chỉ dùng trong 1 tháng kể từ ngày mở ra. Sữa còn nguyên chưa mở cũng phải được để ở nơi khô ráo, mát mẻ.

Cũng như những thực phẩm khác, khi cho bé uống sữa mà bé uống được nhiều, tăng cân tốt, không có những phản ứng như: tiêu chảy, táo bón, ói, nổi mề đay... thì sữa được xem là phù hợp. Không nên thay đổi sữa khi không có lý do xác đáng. Chỉ nên đổi sữa khi có ý kiến của bác sĩ, ngay cả khi bé bệnh hoặc tiêu chảy.

BS. Nguyễn Thị Ngọc Hương

Đây là giai đoạn trẻ đi vào đời sống “tự lập”, thích khám phá cái mới, muốn thể hiện “cái tôi” bằng vốn từ ngữ ít ỏi đầu đời giữa bé với mọi người, mọi vật chung quanh...

Trẻ từ 1-2 tuổi có: Cân nặng trung bình 10-12kg, chiều cao trung bình từ 76-86cm, và bộ não phát triển đạt 75-80%. Một số trẻ có thể có cân nặng và chiều cao chưa đạt trung bình cũng như có trẻ sẽ vượt trội hơn.

Ở độ tuổi này, trẻ ham chơi hơn ăn và rất thường hay bệnh vặt: cứ 4-5 ngày khỏe là có vài ngày ốm như: nóng, ho, sổ mũi, tiêu chảy, ói… rất biếng ăn, có nguy cơ suy dinh dưỡng, mẹ cần cho bé tiếp tục bú mẹ là tốt, nếu phải bú sữa ngoài thì một ngày bú khoảng trên 600ml sữa có bổ sung chất bổ não.

Chế độ ăn của trẻ 1-2 tuổi:

Do răng còn ít (khoảng 8-12-16 cái răng): bé có thể ăn bột, cháo đặc nhừ, cơm nát tán mịn, mì, nui nấu mềm,… Ngày ăn 2-3 chén với đủ 4 nhóm thực phẩm trong một chén giúp trẻ phát triển toàn diện:

• Nhóm thức ăn cung cấp năng lượng: bột, cháo, cơm, mì, nui,… giúp cho bé có đủ năng lượng để hoạt động.
• Nhóm thức ăn xây dựng tế bào, tạo hồng cầu và kháng thể: cá, thịt, trứng, sữa, đậu hũ… khoảng 60-100g/ngày.
• Nhóm béo: dầu ăn 15-20g/ngày (tương đương 3-4 muỗng cà phê/ngày), giúp hấp thu các sinh tố tan trong dầu. Chất béo còn giúp não bộ myelin hóa dây thần kinh tốt hơn.
• Nhóm rau xanh: nguồn cung cấp sinh tố và các chất xơ giúp trẻ không bị táo bón, khoảng 30g/mỗi bữa ăn.

Có thể bạn chưa biết

Dưới 2 tuổi là lúc các kết nối thần kinh não bộ xảy ra nhanh nhất.

Mẹ cần tạo cho bé bữa ăn tự nhiên, vui vẻ, cùng ăn với mọi thành viên trong gia đình. Đừng hỏi trẻ ăn hay không, hãy để bé tự lựa món ăn bé sẽ ăn ngon miệng hơn, thích thú hơn.

Hãy nuôi dưỡng não bộ của bé

Dưới 2 tuổi là lúc các kết nối thần kinh não bộ xảy ra nhanh nhất. Những gì xảy ra quanh trẻ, môi trường sống, mọi sinh hoạt của gia đình, cha mẹ dành cho trẻ là yếu tố quyết định trí tuệ và năng lực cho một lĩnh vực nào đó trong tương lai của trẻ.

Cùng trẻ kể tên các bộ phận trên cơ thể: đầu, mắt, mũi… Kể tryuện tranh, hoặc hát những bài hát ngắn, đọc những bài thơ đơn giản... Dạy cho bé nói 1 từ: ba, bà, gà… rồi đến 2-3 từ góp lại: ba ơi, bà ơi, ăn cơm, đi bộ… để khi cần đi vệ sinh bé biết gọi.

Hãy để cho bé tự mình phát hiện cái mới, bố mẹ chỉ là người hướng dẫn. Bé rất thích chơi với chó, mèo hoặc chơi đất, nước… chơi xong dạy cho bé biết tay dơ phải rửa, tập cho bé tính tự lập: khi bé té, hãy động viên bé tự đứng lên, chơi xong biết xếp đồ chơi đúng chỗ... Như thế bé sẽ phát huy tối đa các kỹ năng và lớn dần lên hội nhập vào xã hội dễ dàng.

Chọn đồ chơi cho bé phải phù hợp với giới tính: bé gái chọn búp bê, bé trai chọn xe hơi… Tất cả những gì đến với bé là hình ảnh gợi lên tính hướng thiện của bé, tránh những đồ chơi bạo lực kích động đến thần kinh non nớt của trẻ.

Hàng tháng đưa bé đi cân đo, theo dõi sự phát triển của bé. Nếu bé lên cân đều thì tốt, trường hợp bé đứng cân hoặc giảm cân, suy dinh dưỡng sẽ được y tế hướng dẫn điều trị. Cho bé đi chủng ngừa đầy đủ phòng một số bệnh nguy hiểm đến tính mạng của trẻ.

Trường hợp trẻ ốm: cần đưa bé đến cơ quan y tế gần nhất để được khám và điều trị bệnh kịp thời. Hãy làm những gì tốt nhất có thể được cho con bạn, giúp bé lớn lên khỏe mạnh, thông minh.

BS. Đỗ Thị Nga

Trẻ em ngoài việc ăn, ngủ, học tập, vui chơi, nếu ngay từ nhỏ tập cho trẻ có thói quen vận động như chạy bộ, bơi lội, thể dục... sẽ giúp cho trẻ phát triển hài hòa cả về thể chất lẫn tinh thần. Đó là việc hết sức cần thiết cho bản thân trẻ, gia đình và xã hội.

- Vận động buổi sáng sớm đem lại lợi ích gì cho trẻ?

• Tạo cho trẻ sự sảng khoái tinh thần và thể chất sau một đêm dài ngủ dậy. Mỗi sáng cho trẻ dậy sớm hơn bình thường 10-15 phút, cho trẻ chạy bộ hoặc tập những bài tập thể dục nhẹ nhàng. Đối với các cháu chưa biết chạy thì xoa bóp toàn thân, làm cho trẻ bớt cảm giác mệt mỏi, lừ đừ sau khi thức giấc.
• Thói quen tập thể dục sáng giúp cho trẻ ăn ngon miệng hơn, ăn hết suất một cách nhanh chóng.
• Tập thể dục sáng giúp trẻ tỉnh táo không bị ngủ gật trong giờ học và tiếp thu bài vở tốt hơn.

- Vận động giúp cho trẻ phát triển chiều cao tốt, nhất là các môn vận động duỗi dài cột sống. Đồng thời, kích thích các khớp xương phát triển ở những trẻ có dải sụn ở đầu xương chưa bị calci hóa, như môn bơi lội, xà đơn, bóng chuyền, bóng rổ…

- Vận động giúp cho trẻ hấp thu calci tốt hơn, làm cho xương to ra và chắc hơn, hạn chế các chấn thương gãy xương khi trẻ bị té ngã.

- Vận động giúp cho trẻ duy trì cân nặng, nảy nở các cơ bắp, giảm lượng mỡ dư thừa, phòng bệnh béo phì (là một bệnh mãn tính và không lây nhưng rất dễ dẫn đến cao huyết áp, tiểu đường, bệnh tim mạch).

- Vận động giúp cho trẻ thông khí tốt hơn, phòng tránh các bệnh đường hô hấp… là bệnh xảy ra nhiều nhất ở trẻ em, nhất là trẻ em thành phố (nguy cơ dẫn đến tình trạng hen suyễn làm cho trẻ chậm phát triển thể chất tâm thần).

- Vận động giúp cho trẻ thích nghi với ngoại cảnh tốt hơn, tạo sức bền cho trẻ, trẻ ít bị bệnh lặt vặt, tăng cân tốt.

- Ngoài ra, vận động còn giúp trẻ phòng bệnh táo bón, ăn uống ngon miệng, giấc ngủ dài và sâu hơn, kích thích hormon tăng trưởng phát huy tác dụng, giúp trẻ phát triển chiều cao tốt hơn .

Tóm lại, ngoài việc cho trẻ ăn uống, dinh dưỡng hợp lý thì việc tập luyện, vận động là yếu tố quan trọng giúp cho trẻ phát triển cân nặng và chiều cao một cách cân đối, hài hòa, tiền đề cho những công dân tương lai của đất nước, khỏe về thể chất, đẹp về tâm hồn là nhân tố giúp xã hội ngày thêm giàu mạnh.

BS. Đỗ Thị Nga

Những động tác sơ cấp cứu đầu tiên của người thân trong gia đình khi trẻ bị dị vật đường thở là một bước rất quan trọng quyết định thành công trong điều trị: kịp thời cứu sống trẻ hay… đã muộn.

Trẻ bị dị vật đường thở như thế nào?

Trường hợp trẻ bị sặc sữa, một tình huống rất hay gặp, chỉ cần vài động tác làm cho lượng sữa còn trong miệng chảy ra ngoài và trẻ khóc ngay là đủ để cứu trẻ. Nhưng nếu ta chỉ biết bồng trẻ ba chân bốn cẳng chạy đến bệnh viện thì đôi khi lại là hại trẻ. Bạn hãy nhớ rằng bộ não của người không được thiếu oxy quá 3 phút. Nếu trẻ ngưng thở hơn 3 phút thì đôi khi cứu sống trẻ cũng là vô ích.

Đường thở của trẻ bắt đầu từ vùng mũi và miệng, gặp nhau ở vùng hầu họng, qua thanh quản để xuống khí quản và đến phổi. Nếu tắc nghẽn ở vùng mũi thì trẻ có thể thở bằng miệng. Nhưng bắt đầu từ vùng trước thanh quản, đặc biệt ngang nắp thanh quản trở xuống, nếu đường thở có một vật lạ nào xuất hiện sẽ gây ra khó thở hoặc ngưng thở và cơ thể sẽ bị thiếu oxy, quan trọng nhất là bộ não thiếu oxy sẽ chết rất nhanh, mà khi đã chết não thì dù tim có đập, phổi có thở trở lại thì não vẫn không hoạt động được nữa.

Điều rắc rối là đường tiêu hóa cũng bắt đầu từ miệng, qua hầu họng xuống thực quản (chạy song song với khí quản) xuống dạ dày (bao tử). Bình thường, nắp thanh quản luôn luôn mở để không khí liên tục ra vào. Khi ăn uống, ngay khi thức ăn, thức uống được nuốt xuống thực quản thì nắp thanh quản sẽ đóng lại – trẻ tạm ngưng thở trong khi nuốt thức ăn, ngay sau khi thức ăn trôi xuống dưới thì nắp thanh quản sẽ mở ra và trẻ tiếp tục hít thở bình thường.

Các trường hợp thường gặp

Các dị vật đường thở thường gặp là thức ăn (sữa, nước, bột, cháo…) và đôi khi là những mẫu đồ chơi lớn nhỏ bằng nhựa, kim loại, thủy tinh… (thường gặp là các hạt bi, vòng nhựa,…) tròn, nhỏ nên dễ tụt sâu vào trong họng rất khó dùng tay lấy ra. Vì vậy nếu mở miệng trẻ không thấy rõ dị vật thì đừng cố gắng dùng ngón tay móc ra vì có thể đẩy dị vật vào sâu thêm.

Có thể bạn chưa biết

Một đặc điểm quan trọng là vùng nắp thanh quản rất nhạy cảm. Chỉ cần một vài giọt nước chạm vào nắp thanh quản, nó sẽ có phản xạ nhanh chóng đóng kín ngay đường thở, cho nên rất nhiều người chết đuối mà trong phổi không hề có nước như ta vẫn tưởng.

Ngay khi thấy trẻ đưa đồ chơi vào miệng, bạn đừng hét lên hoặc nhảy ào đến trước mặt trẻ vì sẽ làm trẻ giựt mình và nuốt xuống ngay. Bạn hãy nói nhẹ nhàng "Con ơi nhả ra đi" và nhanh chóng bước đến giúp trẻ lấy ra.

Dấu hiệu nhận biết

Dấu hiệu đầu tiên làm bạn hãy nghĩ ngay trẻ bị dị vật đường thở là trẻ ho, sặc sụa, thở hổn hển, hoặc kêu lên không thành tiếng, không thở, lịm dần, mắt trợn ngược, môi tái rồi tím dần… Không kể đến trường hợp bạn nhìn thấy trẻ nuốt dị vật, đôi khi ta không biết cho đến khi dị vật gây biến chứng như: nhiễm trùng, viêm phổi… thì mới phát hiện ra. Thường trẻ hay bị hóc dị vật khi đang ăn uống hay ngậm đồ chơi mà nói, cười, ho, nhảy mũi…

Dị vật đường thở có thể ở ngay hốc mũi: Trẻ nhét mẫu giấy, hột cườm, mảnh nhựa… vào một bên mũi. Nếu không phát hiện lấy ra sớm thì có thể gây nhiễm trùng - viêm mũi kéo dài: Chảy nước mũi đục, xanh hay vàng đặc, có mùi hôi thối nhiều, uống kháng sinh nhiều ngày không giảm. Lúc này cần phải khám chuyên khoa tai mũi họng. Bạn luôn nhớ phải nhìn kỹ hai hốc mũi trẻ, rửa mũi bằng nước muối sinh lý NaCl 0,9% và hút mũi thường xuyên cho trẻ mỗi khi thấy trẻ bị chảy nước mũi vì bất kỳ nguyên nhân nào.

Trẻ bị hóc thức ăn đặc, sặc sữa thường ở ngay nắp thanh quản hoặc cũng có thể vào sâu hơn. Ngay lập tức, nếu trẻ đang ngồi thì cho trẻ cúi người về phía trước, nếu trẻ đang nằm thì phải nghiêng đầu trẻ sang một bên cho thức ăn, sữa còn trong miệng trẻ được đưa ra ngoài hết, tuyệt đối không ngửa đầu trẻ ra sau sẽ càng làm cho sữa trong miệng trôi tuột vào đường thở. Tiếp tới lật người trẻ nằm sấp trong lòng bàn tay phải, dùng tay trái vỗ mạnh mấy cái liên tiếp vào lưng trẻ phần trên gần cổ, phải làm cho trẻ khóc lên được thì mới ổn. Da và môi trẻ phải hồng lên thì mới bớt nguy hiểm, lúc đó mới đưa trẻ đến bệnh viện kiểm tra thêm. Tránh trường hợp trẻ đang bị sặc sụa, ngạt tím mà cứ bồng ngửa trẻ chạy vào viện thì không kịp.

Lắm khi dị vật lại là một cái xương cá nhỏ ghim dính vào thành họng lâu ngày không lấy ra được bị bội nhiễm, làm sưng đau, áp xe vùng cổ và được mổ lấy ra một túi mủ.

Dị vật có thể ở thanh quản sẽ nghe tiếng thở rít, ho từng cơn, ho khan, nếu vật nhọn có thể gây đau, khó nuốt. Những dị vật lớn mắc kẹt ở khí quản không vào phế quản đưọc có thể gây khó thở, thở rít từng cơn do dị vật di động. Dị vật nhỏ rơi vào phế quản dễ bị bỏ quên vì không gây khó thở, chỉ khi có biến chứng như xẹp phổi, viêm phổi, áp xe phổi… thì mới phát hiện.

Vì tất cả những nguy hiểm kể trên, phòng bệnh lúc nào cũng hơn chữa bệnh. Bạn hãy cố gắng tránh cho trẻ những đáng tiếc này nhé. Không nên cho trẻ nằm bú sữa hoặc uống sữa, tuyệt đối không được ép đút ăn khi bé đang khóc, ho, ngáp, la hét… Trẻ nhỏ thích đưa vào miệng tất cả những gì mà tay trẻ cầm được, do đó cần luôn mắt theo dõi trẻ chơi. Không để những đồ chơi nhỏ trong tầm tay trẻ, không cho chơi những đồ chơi có thể vỡ thành những mảnh nhỏ mà trẻ có thể nuốt hay ngậm cắn vỡ…

BS. Đào Thị Yến Thủy

Trẻ em thường không ý thức được những nguy hiểm xung quanh, do đó, cha mẹ phải hết sức cẩn thận, luôn tạo cho con sự an toàn ở chính ngôi nhà của mình...

Ngăn ngừa

Trẻ em thường chấn thương nhiều nhất do té ngã. Cho nên bạn cần lưu ý những điểm sau đây ở nhà:

- Sắp xếp đồ đạc trong nhà thật ngăn nắp, khéo léo để bé không bị vấp váp trong lúc di chuyển. Không để bàn ghế quá gần cửa sổ, phòng khi bé trèo lên cửa sổ. Lưu ý người chăm sóc cháu lúc nào cũng giữ cháu trong tầm tay để cháu khỏi leo trèo.

- Dây điện không được để trong tầm tay trẻ. Để bé thật xa chỗ bạn đang ủi đồ.

- Đừng đánh bóng nền nhà vì trẻ sẽ dễ bị trượt. Dùng loại thảm sàn không trơn trợt. Không để đồ chơi vương vãi trên sàn nhà, ai cũng dễ bị vấp.

- Để ý xem cửa sổ có được đóng lưới hoặc song phù hợp chưa. Không dùng võng nôi vì bé có thể bị té khỏi võng và chấn thương nặng.

- Không cho bé nằm giường tầng trước khi bé được 7 tuổi, vì bé có thể bị té và chấn thương nặng. Làm cửa an toàn đầu và cuối cầu thang. Đặt dải chống trợt ngay mép nấc thang.

Một cách để thiết lập những ngăn ngừa hữu hiệu là đặt bạn vào tầm nhìn của trẻ. Chịu khó quỳ xuống và nhìn quanh xem có những nguy hiểm gì đang rình rập bé như; góc nhọn, những vật bé có thể vấp, thảm trơn trợt, dây nhợ lủng lẳng có thể làm bé nghẹt thở, và những cái lỗ mà ngón tay bé có thể mạo hiểm cho vào.

Bạn không nên...

Không nên cho bé mặc áo gió có mũ trùm hoặc dây cột dài. Không nên cho bé đeo dây chuyền hoặc núm vú giả trên cổ, nhất là khi bé ngủ.

Lời khuyên của chuyên gia: Bí quyết một ngôi nhà an toàn:

• Bảo đảm bé của bạn luôn có người chăm sóc ở bên cạnh.
• Cần có một tủ cấp cứu được cất giữ cẩn thận và biết nhiều biện pháp sơ cứu.
• Có đủ danh sách các cơ quan cấp cứu trong tầm tay.
• Dùng những sản phẩm an toàn chẳng hạn như: nhựa mềm chắn góc cạnh, nắp đậy tay nắm cửa đi, chốt ngăn kéo và nắp bịt lỗ cắm điện.
• Cất kỹ các túi nhựa, vì cháu có thể bị ngộp thở.

Trong phòng khách

• Khóa các ngăn kéo lại, vì bé có thể đóng sập ngăn kéo và bị kẹt tay.
• Để các vật dễ vỡ, lung lay và dễ xô ngã ngoài tầm tay bé. Chẳng hạn như: bình lọ, bóng đèn, hồ cá, tivi và các vật trang trí.

Nhà bếp

• Dùng các cổng chắn an toàn để bé không xuống bếp được, nhất là khi bạn đang nấu nướng.
• Không để cho sàn bếp bị mỡ, ướt nước hoặc xà bông.
• Sử dụng các bộ phận an toàn cho bếp lò.
• Xoay các tay nắm xoong, chảo vào phía trong.
• Đậy bình thủy thật chặt.
• Diêm và núm bật lửa bếp gas để xa trẻ con.
• Cất kỹ các vật nhọn như: dao, kéo, mở nút chai và kẹp đá trong ngăn kéo có khóa.

Phòng ăn

• Bảo đảm các loại xương cá, thịt đã được loại bỏ hoàn toàn khỏi món ăn của bé.
• Đừng cho bé ăn khi đang khóc hoặc đang nằm ngửa trên giường.
• Đừng bảo thuốc là kẹo khi dỗ bé uống thuốc. Bé có thể lục lọi những loại thuốc khác để uống vì nghĩ là kẹo. Thuốc cần để trong những chai lọ có nắp vặn ngừa trẻ phá và để xa tầm tay trẻ.

Trong phòng ngủ

• Bảo đảm rằng các thanh cũi của bé không cách nhau quá 5cm vì bé có thế bị ngạt thở nếu đầu bé bị lọt qua khỏi hai thanh cũi.
• Bảo đảm không có khoảng cách giữa vách và thành khung cũi của bé. Bé có thể bị té vào khoảng cách ấy và mắc kẹt đầu trong đó.
• Khăn, mền và các tấm nhựa có thể làm ngộp thở. Để xa tầm tay bé.
• Không nên ngủ với bé trên giường vì bạn có thể lăn qua làm bé ngộp thở.

Trong phòng tắm

• Khi không sử dụng, đừng để nước trong xô, chậu, và đậy hoặc úp các thứ ấy lại. Lưu ý rằng chỉ cần vài phân nước trong xô là đủ làm bé chết đuối.
• Không bao giờ để bé một mình trong phòng tắm, nhất là trong bồn tắm. Hãy đem bé theo nếu bạn cần trả lời điện thoại hay mở cửa.
• Luôn luôn dùng thảm không trợt trong phòng tắm.
• Để các thứ nước rửa, mỹ phẩm, dao cạo xa tầm tay bé.

2 tuổi, trẻ cao gấp rưỡi so với lúc chào đời. 2 tuổi, não trẻ bằng 80% não người trưởng thành, bằng 100% khi trẻ lên 6,... Những năm tháng đầu đời chính là giai đoạn thể chất và trí não trẻ phát triển mạnh mẽ nhất trong suốt cuộc đời. Như thế, sẽ rất dễ biết là việc gì sẽ đến, nếu ở thời kỳ quan trọng này trẻ không nhận đủ dưỡng chất cần thiết cho sự tăng trưởng này. Vấn đề là ngay khi chúng ta nghĩ là đã cung cấp rất đầy đủ, trẻ vẫn không nhận "đủ" các dưỡng chất đó. Đơn giản là do trẻ không hấp thu được.

Uống sữa có dưỡng chất "bổ não", bé sẽ khỏe mạnh, thông minh?

Theo BS. Nguyễn Thu Hà (Sức khỏe và Đời sống), từ 6 tháng tuổi, trẻ cần được bổ sung thức ăn ngoài vì sữa mẹ có chiều hướng giảm cả về lượng lẫn chất, trong khi nhu cầu dinh dưỡng của trẻ đang rất cao. Chỉ sau sữa mẹ, rất dồi dào dinh dưỡng, sữa bột luôn được các bậc cha mẹ quan tâm với suy nghĩ chủ quan là có đầy đủ dưỡng chất giúp trẻ phát triển, nhất là khi có những phát hiện ở những năm cuối thế kỷ trước về các dưỡng chất "bổ não" DHA, ARA, Taurine, Cholin... Thực tế không đơn giản vậy.

Khoa học cho biết, sự phát triển thể chất và trí tuệ luôn song hành, như ông bà ta có câu "trí tuệ minh mẫn trong cơ thể khỏe mạnh". Khoa học cũng cho thấy trẻ chỉ phát triển toàn diện khi được cung cấp và hấp thu đầy đủ dưỡng chất. Do vậy, bên cạnh việc tìm ra nhiều dưỡng chất "bổ não"... vấn đề hấp thu đang là sự quan tâm hiện nay. Dù sữa hay thức ăn chứa rất nhiều dưỡng chất nhưng khi hấp thu kém, trẻ sẽ không nhận đủ dưỡng chất đang rất cần thiết này. Vòng lẩn quẩn sẽ xảy ra, hấp thu kém, không nhận đủ dưỡng chất trẻ dễ ốm yếu, dễ dẫn đến rối loạn tiêu hóa, ăn không tiêu, táo bón, tiêu chảy... khả năng hấp thu sẽ càng tệ hơn nữa. Trẻ dễ bệnh và suy dinh dưỡng. BS. Phạm Thị Ngọc Tuyết (Khoa Tiêu hóa BV. Nhi Đồng II, Tp. HCM) cho biết tiêu chảy là một trong 10 bệnh lý có tỷ lệ trẻ mắc phải cao nhất tại Việt Nam. Tỷ lệ 25% trẻ em bị suy dinh dưỡng (VOV News - 14/7/2006) cũng liên quan đến khả năng hấp thu của trẻ.

Có thể bạn chưa biết

Dù sữa hay thức ăn chứa rất nhiều dưỡng chất nhưng khi hấp thu kém, trẻ sẽ không nhận đủ dưỡng chất đang rất cần thiết này.

Hấp thu tốt - Để trẻ phát triển khỏe mạnh, thông minh

Xác định vai trò quan trọng của hấp thu đối với trẻ, các nhà khoa học rất quan tâm đến đề tài này. Phát hiện đặc biệt gần đây về khả năng hỗ trợ sự hấp thu của Bifidus, men vi sinh chiếm đến 95% các khuẩn sữa có lợi trong ruột nhũ nhi được xem là bước đột phá trong ngành công nghiệp dinh dưỡng sữa bột.

Qua việc nâng cao hiệu quả chuyển hóa các dưỡng chất như lactose, protein... Bifidus sẽ hỗ trợ sự hấp thu các dưỡng chất cho trẻ. Thêm khả năng tự sản xuất các vitamin B1, B6, B12, vitamin K, biotin,... khả năng cân bằng hệ vi sinh có ích cho đường ruột, Bifidus giúp hệ tiêu hóa trẻ luôn khỏe mạnh, hấp thu tối ưu và chống các rối loạn tiêu hóa rất thường gặp ở trẻ.

Chăm sóc, nuôi dưỡng con trẻ tuy rất nhiều cực nhọc, lo âu, bận rộn... nhưng lại là niềm hạnh phúc vô biên của những người làm cha mẹ. Còn gì vui và tự hào hơn khi nâng niu chăm sóc đứa con thương yêu, nhìn thấy con trẻ phát triển khỏe mạnh, thông minh qua từng ngày. Hãy cho trẻ "đủ" dưỡng chất để trẻ khỏe mạnh, thông minh từ hôm nay, cho tương lai xán lạn ngày mai!.

Nhật Đăng (Phụ nữ Chủ nhật)

Các chuyên gia về dinh dưỡng trên thế giới đã khuyên rằng muốn nhận được đầy đủ các chất dinh dưỡng thì mỗi ngày phải đưa vào cơ thể trên 20 loại thực phẩm khác nhau.

Các bà mẹ thường than phiền con tôi không thích ăn cái này, không chịu ăn cái kia, hoặc có khi chỉ đòi ăn một hai thứ từ tuần này sang tháng khác không chịu thôi. Sự lo lắng này không phải là không có cơ sở. Một loại thực phẩm sẽ có ưu điểm nổi trội về mặt này nhưng đồng thời cũng có một số khiếm khuyết về mặt khác, trong khi đó một loại thực phẩm khác có thể bổ sung những thiếu sót trên. Vì vậy, nếu ta ăn được nhiều loại thực phẩm thì vừa có thể nhận được đủ các loại đa chất cũng như vi chất dinh dưỡng, đồng thời sự phối hợp thực phẩm đúng sẽ tạo ra một nguồn dinh dưỡng hợp lý.

Thực tế để làm được điều đó cũng không phải dễ. Trong thời đại kinh tế thị trường ngày nay, có biết bao nhiêu loại thực phẩm, thì việc ăn uống "kén cá chọn canh" lại trở nên khá phổ biến. Người lớn thì có khuynh hướng ăn thịt nhiều hơn ăn cá, trẻ em thì chỉ thích ăn trứng... Vậy làm sao cho trẻ chịu ăn đa dạng thực phẩm?

- Trước hết người lớn phải làm gương cho trẻ nhỏ. Bạn hãy quan niệm rằng "Không phải lúc nào cũng ăn cái mình thích mà nên ăn cái mình nghĩ là tốt cho mình hơn". Tuy nhiên, điều này không phải là “ép xác” vì may mắn thay trong vô số các loại thực phẩm, ta có thể khôn ngoan chọn cho mình một số loại "tương đối ưa thích". Mặt khác, nếu bạn tập ăn hoài một loại thức ăn không “khoái khẩu” nào đó, bạn sẽ quen dần và sau đó còn cảm thấy "ngon ngon".

- Với cùng một loại thực phẩm, bạn có thể thay đổi cách chế biến để tạo nên các món ăn mùi vị khác nhau, tránh nhàm chán cho trẻ nhỏ. Ví dụ: thịt gà, bạn có thể kho, chiên, nướng, nấu soup, luộc chấm muối tiêu chanh, trộn gỏi chua, bóp gỏi với hành răm, lăn bột chiên...

Có thể bạn chưa biết

Thường xuyên làm các món “thập cẩm” như xào thập cẩm, soup legume, lẩu thập cẩm,... cũng là một cách thức để thu nhận được nhiều loại dưỡng chất trong cùng một bữa ăn.

- Nếu bạn chịu khó đi chợ đổi món liên tục thì ngay từ những ngày trẻ còn ăn dặm thì trẻ sẽ dễ tập ăn đa dạng thực phẩm hơn.

- Với một chút kiến thức về 4 nhóm thực phẩm: bột đường (cơm, cháo, nui, mì, miến, bún, bánh mì,...), chất đạm (thịt, cá, tôm, cua, trứng, đậu hũ,...), chất béo (dầu, mỡ, bơ,...), nhóm rau củ và trái cây, bạn có thể tạo ra những bữa ăn dinh dưỡng đa dạng bằng cách thay thế thực phẩm trong cùng nhóm và phối hợp cả 4 nhóm sao cho mỗi bữa ăn đều phải có sự hiện diện của đủ 4 nhóm thực phẩm.

- Bạn có thể giúp trẻ phát huy khả năng tự chủ trong chọn lựa thực phẩm theo nhóm: Nhóm giúp chạy nhanh (nhóm bột đường), nhóm giúp cao lớn (nhóm đạm), nhóm giúp sáng mắt (rau củ và trái cây)...

- Nếu trẻ không thích ăn thịt thì hãy băm thịt ra trộn chung với trứng làm món trứng đút thịt, trẻ không thích uống sữa thì hãy pha thêm vào sữa một ít bột ăn dặm, Milo, Ovaltine, hay chút xíu cà phê, để tủ lạnh cho hơi mát... Hãy tập dần từng ít một và pha trộn với các thực phẩm trẻ ưa thích.

- Trẻ không chịu ăn một loại thực phẩm nào đó, bạn hãy cố gắng tìm hiểu nguyên nhân: Cứng quá, dai quá, khó nhai hay lợn cợn khó nuốt, mặn quá, cay quá, chua quá... để tìm cách khắc phục.

- Khi thuyết phục trẻ ăn, nhớ khuyến khích và khen ngợi trẻ, cho trẻ biết giá trị dinh dưỡng và lợi ích của món ăn này bằng một cách đơn giản dễ hiểu: giúp con sáng mắt, đẹp da, có sức mạnh như siêu nhân, cao lớn...

- Trường hợp trẻ đòi ăn hoài một vài món nào đó, hãy chiều theo ý thích của trẻ, đồng thời khéo léo đưa vào thêm trong bữa ăn của trẻ những thực phẩm khác: “Hãy thử một chút xem nào, món này rất ngon, món này bạn Tý cạnh nhà thường hay ăn lắm...”

Công phu và rắc rối như vậy cũng để cuối cùng đạt được mục tiêu dinh dưỡng: Ăn uống đa dạng nhiều loại thực phẩm hàng ngày, không chỉ là một trong 12 lời khuyên về dinh dưỡng hợp lý do Viện dinh dưỡng Việt Nam khuyến cáo, mà còn là phương thức dinh dưỡng tối ưu cho tất cả mọi quốc gia trên thế giới.

BS. Đào Thị Yến Thủy

Dù ở lứa tuổi này trẻ đã đủ răng và có thể ăn các thức ăn của người lớn, nhưng trẻ vẫn cần năng lượng cao hơn. Do đó, ngoài 3 bữa chính, bạn nên cho bé ăn thêm 2-3 bữa phụ...

Thực đơn của trẻ:

- Cho trẻ ăn cơm, đủ 4 nhóm thức ăn. Số bữa ăn trong ngày:

• Bữa chính: 3

• Bữa phụ: 2-3 (trẻ bình thường 2 bữa phụ, trẻ suy dinh dưỡng 3 bữa phụ).

• Bữa phụ ăn xen kẽ các bữa chính.

- Ăn thêm trái cây sau bữa ăn chính. Năng lượng cần cho trẻ trong ngày:

2-3 tuổi:	1200 - 1300 calo
4-6 tuổi:	1600 calo
7-9 tuổi:	1800 calo
10-12 tuổi:	2100 - 2200 calo
13-15 tuổi:	2200 - 2500 calo
16-18 tuổi:	2300 - 2700 calo

Một số điều cần lưu ý:

- Bé trên 2 tuổi đã đủ răng và đã ăn được các thức ăn của người lớn. Tuy vậy trong suốt thời gian tăng trưởng và phát triển từ 2-18 tuổi, trẻ vẫn cần năng lượng cao hơn người lớn, do vậy ngoài 3 bữa ăn chính trẻ cần được cho ăn thêm 2-3 lần phụ bằng các thức ăn có sẵn trong gia đình như trái chuối, củ khoai, trái bắp, bánh, chè, ly sữa, chén cơm nguội với đậu phộng, muối mè... Điều đó đặc biệt cần thiết đối với các trẻ suy dinh dưỡng, trẻ "khảnh ăn" đến bữa không ăn được nhiều.

- Chế độ ăn của trẻ suốt giai đoạn dài này về nguyên tắc giống nhau, chỉ khác nhau về số lượng.

Ví dụ: bé 2-5 tuổi ăn 1 chén thì trẻ 8-15 tuổi ăn cả tô phở hoặc 2-3 chén cơm mỗi bữa. Thay đổi một chút trong cách chế biến, như đối với trẻ nhỏ cần xắt nhỏ, băm nhuyễn, hầm mềm; ngược lại trẻ lớn lại thích thức ăn giòn, cứng, miếng lớn và ăn được nhiều gia vị hơn.

- Đây là lứa tuổi nạp calci chủ yếu cho suốt cuộc đời - 50% khối xương tích lũy trong thời gian trẻ ở tuổi đi học. Cần chú ý cho trẻ ăn thức ăn giàu calci như sữa, yaourt, cá cả xương, tôm tép, cua, đậu mè, tàu hũ, rau xanh đậm... Mỗi ngày nên cho uống thêm 1-2 ly sữa bò hoặc sữa đậu nành sẽ cung cấp đủ nhu cầu cho trẻ.

- Thiếu máu thiếu sắt là nguy cơ hàng đầu của trẻ làm trẻ mau mệt, học thiếu tập trung, hay buồn ngủ. Sắt có nhiều trong thức ăn động vật như huyết, gan, thịt, cá, tôm, tép... và thức ăn thực vật như đậu đỗ, rau lá xanh... Vitamin C trong rau trái giúp hấp thu tốt sắt trong thức ăn. Bạn hãy luôn nhớ rằng bữa ăn sáng là quan trọng nhất trong ngày vì cách bữa ăn tối tới 12-14 giờ và nạp năng lượng cho cả một buổi sáng làm việc học hành năng động nhất trong ngày.

(Theo "Nuôi con mau lớn")

Một bé khỏe mạnh sinh ra dài hơn 50cm, đây là một khởi đầu tốt để phát triển. Trong 2 năm đầu đời, bé tăng trưởng về chiều cao rất nhanh, thêm khoảng 25cm. Trẻ cao hay thấp là do di truyền, nhưng chế độ ăn cũng có thể làm thay đổi đáng kể.

Chế độ cho trẻ phát triển chiều cao

Để đầu tư chiều cao cho trẻ, không những cần tác động vào giai đoạn bé đã ra đời mà phải chuẩn bị ngay từ khi người phụ nữ sắp mang thai, thậm chí từ khi bé gái chưa đến tuổi dậy thì. Khi mang thai, bà mẹ cần ăn uống đủ chất, đa dạng các loại thực phẩm, không kiêng khem để đảm bảo tăng cân đủ 10-12kg trong 9 tháng.

Tròn 1 năm tuổi, trung bình bé trai cao khoảng 76cm, bé gái khoảng 75cm. Khi được 2 tuổi, bé sẽ cao khoảng 85cm. Người ta ước tính tầm vóc của người trưởng thành sẽ bằng 2 lần chiều cao lúc 2 tuổi. Và giai đoạn cuối cùng để cải thiện tầm vóc là tuổi dậy thì: bé gái 10-16 tuổi, bé trai 12-18 tuổi. Ở giai đoạn này, bé sẽ tăng 8-10cm/năm.

Trong giai đoạn trẻ còn có thể tăng chiều cao, cần có một chế độ dinh dưỡng hợp lý. Năng lượng cung cấp phải đủ, phù hợp với lứa tuổi, không quá dư vì dễ dẫn tới béo phì, cũng không quá ít vì dễ đưa đến suy dinh dưỡng. Bữa ăn của trẻ bao giờ cũng phải đầy đủ 4 nhóm: đạm - bột - béo - rau. Chất đạm nên chiếm khoảng 10-15% tổng năng lượng nói chung, tinh bột chiếm 60-65% và chất béo 10%. Nên cho trẻ ăn đa dạng không kiêng khem, không ăn uống thiên lệch.

Vitamin và khoáng chất cũng có vai trò hết sức quan trọng trong việc phát triển chiều cao của trẻ. Calci có nhiều trong sữa, cua, ốc, tôm, tép, đậu nành và các loại rau. Trong đó, sữa là quan trọng nhất. Calci trong sữa dễ hấp thu do có vitamin D và phospho với tỷ lệ hợp lý. Ngoài ra, sữa còn cung cấp nhiều vitamin, khoáng chất và nguồn đạm có giá trị sinh học cao, chứa đủ các acid amin thiết yếu.

Có thể bạn chưa biết

Để calci được hấp thu tốt hơn, da cần tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng để tổng hợp vitamin D. Vì vậy, nên dành cho con bạn 20 phút tắm nắng mỗi ngày.

Vitamin A vừa giúp phòng chống khô mắt, tăng sức đề kháng chống nhiễm trùng, vừa góp phần trong việc phát triển chiều cao. Các thức ăn giàu vitamin A là sữa, trứng, cá, gan, thịt...

Sắt, kẽm cũng có vai trò quan trọng đối với sự phát triển chiều cao. Sắt có nhiều trong thức ăn động vật như: gan, huyết, thịt, cá... và các loại đậu đỗ, rau dền. Kẽm có trong con hàu, gan heo, thịt bò, sữa, lòng đỏ trứng, sữa đậu nành...

Ngoài chế độ dinh dưỡng hợp lý, cần khuyến khích trẻ có lối sống năng động, tập thể dục thể thao thường xuyên. Ngủ đủ, ngủ sâu cũng làm hormon tăng trưởng tiết ra nhiều, kích thích xương dài hơn.

Cách đo chiều cao cho trẻ

Đối với trẻ dưới 24 tháng, để trẻ nằm ngửa trên một thước đo gỗ, đầu chạm sát một cạnh của thước đo. Một người giữ đầu trẻ thẳng, mắt nhìn lên trần nhà, một người giữ 2 đầu gối trẻ thẳng và đưa mảnh gỗ áp sát 2 gót bàn chân, bàn chân thẳng đứng. Đọc kết quả và ghi số cm.

Đối với trẻ trên 24 tháng, để trẻ đi chân không, đứng thẳng, quay lưng vào tường; đầu, hai vai, mông, bắp chân, gót chân áp sát tường. Mắt nhìn thẳng ra phía trước, 2 tay xuôi theo thân mình. Dùng bảng gỗ áp sát đỉnh đầu, vuông góc với thước đo. Chiều cao đứng và nằm có thể chênh nhau 1-2cm.

Cách tính chiều cao đơn giản cho trẻ 2-12 tuổi: Chiều cao (cm) = tuổi (năm) x 6 + 77.

(Theo SK & ĐS)

Đây là lứa tuổi phát triển rất nhanh cả về thể lực và trí tuệ. Chiều cao của trẻ lúc 2 tuổi đúng bằng 1/2 lúc trưởng thành. Vì vậy, việc nuôi dưỡng tốt ở độ tuổi từ 1-3 sẽ làm đà cho sự phát triển ở giai đoạn tiếp theo.

Nhu cầu về dinh dưỡng ở lứa tuổi 1-3 tính theo trọng lượng cơ thể thì cao hơn so với người lớn. Tuy nhiên, do bộ máy tiêu hóa chưa hoàn chỉnh nên trẻ rất dễ bị rối loạn tiêu hóa nếu nuôi dưỡng không đúng. Còn nếu ăn không đủ, trẻ sẽ bị suy dinh dưỡng.

Về năng lượng, trẻ cần khoảng 100-110Kcal/kg cân nặng mỗi ngày, được cung cấp qua các bữa ăn như: bột, cháo, cơm nát, bún... nấu với các loại thức ăn cung cấp chất đạm như: thịt, trứng, cá, tôm, cua, đậu đỗ, lạc vừng. Ngoài ra, dầu mỡ trong bữa ăn cũng là nguồn cung cấp năng lượng quan trọng. Một ngày trẻ nên ăn 150-200g gạo, nếu đã dùng bún, mì, phở thì bớt gạo đi.

Có thể bạn chưa biết

Trong bữa ăn, đạm chỉ được hấp thu tốt nhất khi có tỷ lệ cân đối với bột đường và chất béo.

Chất đạm

Chất đạm cấu tạo tế bào, là thành phần của các hormon, tham gia vào các quá trình chuyển hóa trong cơ thể, giúp trẻ tăng trưởng và phát triển trí não. Nếu chế độ ăn thiếu chất đạm, trẻ sẽ còi cọc, chậm lớn, kém thông minh. Nhưng ăn quá nhiều chất đạm cũng không tốt vì sẽ gây gánh nặng cho thận, lại gây táo bón. Vai trò của rau xanh cũng rất quan trọng, việc thiếu rau xanh sẽ hạn chế hấp thu đạm.

Trẻ cần 2-2,5g đạm/kg cân nặng mỗi ngày. Số gam đạm trong 100g thực phẩm là: thịt lợn hoặc thịt bò, thịt gà nạc có 20-21g; cá, tôm cua (đã trừ phần thải bỏ) 16-18g; trứng gà (vịt) 13-14g; đậu phụ 9g. Như vậy, một ngày trẻ cần khoảng 120-150g thịt hoặc 150-200g cá, tôm hoặc 300g đậu phụ, nếu ăn trứng thì một quả trứng gà có lượng đạm tương đương với 30g thịt nạc.

Chất béo

Dầu và mỡ cung cấp năng lượng trong bữa ăn của trẻ, làm cho thức ăn lỏng mềm, tạo cảm giác ngon miệng. Nó cũng là dung môi hòa tan các vitamin tan trong dầu như: vitamin A, D, E, K. Các vitamin này chỉ hấp thu được khi chế độ ăn có đủ dầu mỡ. Ở lứa tuổi 1-3, trẻ cần khoảng 30-40g dầu mỡ một ngày, cụ thể một chén bột hoặc cháo cần cho 1-2 muỗng cà phê dầu hoặc mỡ. Nếu trẻ đã ăn cơm thì cho dầu và mỡ vào xào, rán thức ăn.

Nên cho trẻ ăn cả dầu và mỡ, nhất là mỡ các loại gia cầm như: gà, ngan, vịt... vì chúng chứa nhiều acid béo chưa no cần thiết cho sự phát triển của trẻ, nhất là các tế bào não.

Vai trò của vitamin D?

Vitamin D giúp cơ thể hấp thu calci, phospho để duy trì và phát triển hệ xương, răng vững chắc, chống bệnh còi xương ở trẻ em. Nhu cầu vitamin D là 400UI/ngày.

Các vitamin

Vitamin A cần cho sự tăng trưởng, bảo vệ da, niêm mạc, tăng sức đề kháng của cơ thể, chống các bệnh nhiễm khuẩn, bảo vệ mắt, chống quáng gà và các bệnh khô mắt. Nhu cầu vitamin A ở lứa tuổi này là 400mcg/ngày. Vitamin A có nhiều trong gan, trứng, sữa, dầu gan cá, gan cá biển; dầu cọ, dầu đậu tương, dầu ngô, đu đủ, xoài, cà rốt, bí ngô, gấc, rau ngót, rau muống, rau dền.

Vitamin C tăng cường hấp thu sắt, chống bệnh thiếu máu, giữ cho thành mạch vững chắc, chống bệnh chảy máu chân răng. Nhu cầu vitamin C là 30-60mg/ngày.

Các chất khoáng

Calci, phospho giúp cho việc tạo xương, tạo răng, đảm bảo chức năng thần kinh và sự đông máu bình thường. Mỗi ngày trẻ cần 500-600mg calci. Chất này có nhiều trong sữa, các loại tôm, cua, cá, trai, ốc... Phospho có nhiều trong các loại cây ngũ cốc. Giữa calci (Ca) và phospho (P) phải có một tỷ lệ thích hợp thì trẻ mới hấp thu được. Tỷ lệ Ca/P trong sữa mẹ là phù hợp nhất (bằng 1/1,5) nên trẻ bú sữa mẹ ít bị còi xương hơn trẻ uống sữa bò.

Calci và phospho muốn hấp thu và chuyển hóa được lại phải có vitamin D, có rất ít trong thức ăn (sữa mẹ, lòng đỏ trứng và gan). Dưới tác dụng của ánh nắng mặt trời vào buổi sáng, tiền vitamin D ở dưới da sẽ chuyển thành vitamin D. Cho nên muốn phòng chống còi xương ở trẻ, ngoài việc ăn uống đầy đủ, phải cho trẻ ra ngoài trời tắm nắng vào buổi sáng.

Sắt rất cần cho sự tạo máu để phòng chống thiếu máu. Nó còn tham gia vào thành phần các men oxy hóa khử trong cơ thể. Sắt có nhiều trong các loại thức ăn động vật như: tim, gan, thận, đậu đỗ và các loại rau có màu xanh thẫm. Sắt trong thức ăn động vật dễ hấp thu hơn trong thực vật; nhưng các loại rau xanh lại chứa nhiều vitamin C, giúp tăng cường hấp thu sắt. Vì vậy, nên cho trẻ ăn cả 2 loại.

Kẽm giúp chuyển hóa năng lượng và hình thành tổ chức. Kẽm tham gia vào các men chuyển hóa trong cơ thể, giúp trẻ ăn ngon miệng và phát triển tốt. Khi bị thiếu kẽm, trẻ thường kém ăn, rối loạn vị giác, chậm liền vết thương, rối loạn giấc ngủ, chậm phát triển về chiều cao. Kẽm có nhiều trong các loại thức ăn động vật như thịt, cá; các loại nhuyễn thể như trai, hến, sò huyết. Các loại ngũ cốc, rau quả cũng chứa nhiều kẽm nhưng giá trị sinh học thấp hơn.

Ngoài các chất dinh dưỡng đã nêu ở trên, cơ thể trẻ còn cần các chất xơ giúp đưa nhanh chất thải ra khỏi đường tiêu hóa, phòng chống táo bón. Chất này có nhiều trong rau xanh và quả chín.

Trẻ 1-3 tuổi cần uống mỗi ngày 1-1,2 lít nước. Nên uống nước đun sôi để nguội, nước quả, nước rau luộc... không nên dùng các loại nước ngọt có ga.

ThS. Lê Thị Hải (SK&ĐS)

Rất nhiều trẻ lứa tuổi này bị suy dinh dưỡng do thói quen ăn uống tùy tiện: dùng quá nhiều bánh kẹo ngọt dẫn đến chán ăn, khẩu phần mất cân đối. Vì vậy, cha mẹ đừng để quá nhiều đồ ăn vặt trong tủ lạnh nếu trẻ có thể mở nó ra.

Sau đây là dẫn chứng về một đứa trẻ 2 tuổi con nhà khá giả bị suy dinh dưỡng. Người mẹ cho biết cháu luôn ăn vặt, không thích những thức ăn do mẹ chế biến. Chế độ ăn trong một ngày tương đương với thực đơn sau:

• 7h30: 130ml sữa.

• 9h30: Tự mở tủ lạnh lấy bánh ngọt ăn (2-3 chiếc bánh qui).

• 11h30: Ăn nửa bát cơm với 3 miếng thịt rán (20g thịt).

• 15h: Mở tủ lạnh ăn bánh kẹo ngọt (1 thanh bánh kem xốp, 2 chiếc kẹo chocolate) và 5-6 quả nho.

• 18h30: Ăn nửa bát cơm với ít tôm rang và thịt kho (15g tôm và 15g thịt).

• 21h: Uống 120ml sữa.

Cháu bé này thường xuyên chán ăn, ăn không ngon miệng, không chịu ăn rau và cân nặng hàng tháng tăng không đều. Qua phân tích khẩu phần ăn trong ngày của cháu, có thể thấy năng lượng từ chất đạm chỉ đạt khoảng 50% so với nhu cầu của lứa tuổi. Cháu không chịu ăn rau và ít ăn trái cây nên cơ thể thiếu nhiều loại vitamin và các yếu tố vi lượng.

Bữa ăn hợp lý phải bảo đảm đủ các thành phần dinh dưỡng. Đạm, béo, đường, vitamin và muối khoáng phải ở tỷ lệ cân đối. Không nên để sẵn bánh kẹo, nước ngọt trong tủ lạnh, tạo điều kiện cho trẻ sử dụng thoải mái khi thích vì khi dùng các loại thức ăn có lượng đường cao, trẻ sẽ có cảm giác “no giả tạo” nên không muốn ăn các thứ giàu dinh dưỡng khác. Đó là chưa kể đồ ngọt sẽ gây sâu răng. Nên cho trẻ ăn theo bữa và không nuông chiều quá mức.

Thực đơn hợp lý cho trẻ 2 tuổi trong một ngày gồm:

• 7h: Sữa bột hoặc sữa đậu nành 200ml.

• 11h: Cơm nát 1 bát (gạo 60g). Trứng trộn thịt rán gồm nửa quả trứng vịt và 20g thịt nạc (2 thìa cà phê đầy), hành, mộc nhĩ, nấm hương, bột canh, mỡ hoặc dầu 5-7g (1-1,5 thìa cà phê). Canh cua, rau đay, mồng tơi. Chuối tiêu một quả.

• 14h: Súp thịt gà, khoai tây gồm thịt gà 25g, khoai tây một củ 100g, rau bắp cải 30g, mỡ 5g (1 thìa cà phê).

• 18h: Cơm nát 1 bát. Đậu phụ nhồi thịt (100g đậu và 25g thịt nạc, hành tươi hoặc khô, 5-10g mỡ). Canh rau ngót nấu thịt (rau ngót 30g, thịt nạc vai 15g). Dưa hấu 1 miếng.

• 21h: Cháo trứng hoặc mì trứng (trứng gà nửa quả, cháo 1 bát).

(Theo SK&ĐS)

Nước chiếm tới 60-70% trọng lượng cơ thể. Tỉ lệ nước ở trẻ em còn cao hơn. Nước là thành phần cấu thành tế bào và các mô của cơ thể; có vai trò rất quan trọng trong quá trình trao đổi chất, điều tiết lượng thể dịch, điều hòa thân nhiệt, vận chuyển các chất cặn bã đến cơ quan bài tiết rồi đào thải khỏi cơ thể.

Nước còn làm giảm độ quánh của máu tạo điều kiện cho máu lưu thông dễ dàng. Rõ ràng, nước là một nhu cầu tối cần thiết của cơ thể, đặc biệt với trẻ nhỏ; và người ta có thể nhịn ăn hằng tuần nhưng không thể sống nổi vài ngày nếu không được uống nước.

Vai trò của nước đối với cơ thể

Bình thường, so với người trưởng thành, hằng ngày trẻ cần nhiều nước hơn 3-4 lần (tính theo cân nặng cơ thể). Theo kinh nghiệm của các thầy thuốc nhi khoa, trong 10kg cân nặng cơ thể đầu tiên mỗi cân cần 100ml nước, 10kg tiếp theo mỗi cân cần 50ml nước, những cân tiếp theo, mỗi cân cần 20ml nước.

Theo đó, suy ra nhu cầu nước hằng ngày của trẻ. Chẳng hạn, một trẻ khỏe mạnh 4 tuổi, cân nặng khoảng 13,5kg, trong điều kiện bình thường, mỗi ngày trẻ cần khoảng 1.200ml nước. Lượng nước này một phần do bữa ăn cung cấp (khoảng 450-550ml), một phần do chuyển hóa chất trong cơ thể đem lại (chừng 100-150ml); phần nước còn lại phải được đưa vào cơ thể bằng đường uống. Như vậy, hằng ngày cho trẻ này uống khoảng 500-600ml nước là đủ.

Nếu trẻ hiếu động, hay những hôm trời nóng nực, cần cho trẻ uống thêm. Nếu trẻ bị tiêu chảy, sốt cao, sốt xuất huyết... nhu cầu nước còn cao hơn nhiều. Khi nhiệt độ cơ thể tăng thêm 1ºC, nhu cầu nước sẽ tăng thêm 12%. Trẻ bị tiêu chảy nặng có thể mất tới 1 lít nước trong 1 giờ. Dấu hiệu sớm nhất báo hiệu cơ thể bắt đầu bị thiếu nước là cảm giác khát. Khi thấy khát tức là cơ thể đã bị mất 1-2% nước.

Khi cơ thể mất 5% nước bắt đầu xuất hiện các rối loạn về chuyển hóa chất, có khi bị ngất; mất 10-15% nước, cơ thể sẽ trong tình trạng nguy kịch, có thể tử vong. Mất nước bao giờ cũng kéo theo mất một lượng đáng kể các chất điện giải (chủ yếu là kali, calci, iod, sắt) và một số vitamin. Hậu quả là nhiều chức phận sống của cơ thể bị ảnh hưởng, các phản xạ có điều kiện và phối hợp động tác bị giảm sút rõ rệt, động tác kém chính xác, cơ thể chóng mệt mỏi, khó tập trung, kết quả học tập giảm sút...

Bảo đảm nhu cầu nước cho trẻ

Ngoài lượng nước do bữa ăn đem lại qua thức ăn như canh, nước rau, súp... cần cho trẻ uống nước đều đặn, trong đó 60% là nước đun sôi để nguội hoặc nước tinh lọc đóng chai, 20% từ sữa các loại (sữa tươi, sữa đậu nành, sữa chua uống và 20% nước ép trái cây tươi (cam, chanh...). Nước trái cây, sữa các loại... là những thức uống có giá trị dinh dưỡng cao, có thể cho trẻ uống hằng ngày.

Có nên cho trẻ uống nước đá?

Không nên cho trẻ uống nước đá vì dễ gây hư hại răng và làm trẻ bị viêm họng.

Theo các chuyên gia dinh dưỡng thì với các loại quả tươi có thể cho trẻ ăn cả quả hoặc cho uống nước ép, nhưng ăn cả quả tốt hơn vì trẻ có thêm chất xơ (cellulose). Chất xơ trong quả chín hơn hẳn chất xơ của ngũ cốc vì mịn hơn, lại liên kết với pectin thành một phức hợp có tác dụng điều hòa nhu động ruột, ngăn ngừa táo bón.

Ăn cả trái chắc chắn là hơn hẳn uống nước trái cây đóng hộp vì loại này có nhiều đường, lại ít vitamin do đã bị hao hụt nhiều trong quá trình chế biến, bảo quản; chưa kể là các chất bảo quản có thể ảnh hưởng xấu cho sức khỏe của trẻ. Bạn cũng có thể cho trẻ uống các loại nước “mát” như nước mía, nước rau má... 1-2 ly nhỏ mỗi ngày. Tất nhiên phải là nước sạch, được chế biến hợp vệ sinh.

Không cho trẻ uống các thứ nước chứa nhiều năng lượng “rỗng” như nước ngọt các loại, nước tăng lực, nước hương trái cây... (vì thành phần chủ yếu của những thứ nước này là đường sucrose, thiếu các vitamin và chất khoáng cần thiết cho cơ thể), các thứ nước có chất kích thích như nước chè, cà phê, bia... và các loại nước giải khát có gas.

Cách bù nước cho trẻ

Các em thường mải chơi, nhiều em quên cả khát, do vậy những hôm trời nắng gắt, nhiệt độ ngoài trời lên đến 38-40ºC, các bậc cha mẹ cần chủ động cho trẻ uống nước (với trẻ nhỏ) hoặc thường xuyên nhắc trẻ uống nước (với trẻ lớn). Những buổi dã ngoại, cần nhắc các cháu đem theo nước uống. Chỉ uống nước đá khi biết chắc là được làm từ nguồn nước sạch, được bảo quản, vận chuyển vệ sinh hoặc do từ tủ lạnh gia đình.

Về cách uống, thỉnh thoảng cho trẻ uống nước; không đợi trẻ đòi mới cho uống vì khi đó trẻ đã bị mất nước rồi, dù ở mức độ nhẹ. Những hôm trời nóng hoặc trẻ vừa chạy nhảy, vừa đá bóng hay chơi cầu lông... trẻ ra nhiều mồ hôi hơn, cần cho trẻ uống nhiều nước hơn. Thường thì khát bao nhiêu uống bấy nhiêu, nhưng nên nhắc các cháu uống từ từ, ít một, mỗi lần chỉ nên uống 100-150ml nước, 15-20 phút sau lại uống tiếp vì uống một hơi cho đã khát như ta vẫn thấy chỉ làm cho tim phải làm việc nhiều, mồ hôi ra nhanh, lượng nước bốc hơi qua da nhiều hơn.

(Theo SK&ĐS)