Ăn uống đóng vai trò rất quan trọng đối với các sản phụ, nó ảnh hưởng rất nhiều đến sự phát triển của thai nhi và quá trình sinh nở của thai phụ.

Trong thời gian mang thai, phụ nữ cần phải có một chế độ ăn uống thích hợp cung cấp đầy đủ các chất dinh dưỡng cần thiết như đạm, tinh bột và đường cùng các vitamin và chất khoáng cần thiết. Các bác sĩ chuyên khoa khuyến cáo trung bình trong thời kỳ mang thai, thai phụ cần tăng từ 10-15kg.

Dinh dưỡng thiết yếu trong suốt thời kỳ mang thai không những ảnh hưởng tới trẻ ngay lúc chào đời mà còn trong suốt thời kỳ trẻ thơ cũng như khi đã lớn khôn. Các chất không thể thiếu:

- Chất đạm (Protein): Là yếu tố cấu trúc chính của cơ thể, các loại thức ăn hàng đầu có chứa đạm là: phô-mai, sữa, trứng, cá tươi, tôm càng xanh, thịt bò, heo... Ví dụ trong ngày, thai phụ có thể ăn 100gr phô-mai mềm, 100gr cá tươi, 75gr thịt hoặc 3 quả trứng.

- Các loại ngũ cốc nguyên chất và các loại đường phức hợp: như bún, phở, cơm, hạt ngũ cốc hoặc hạt đậu nành, đậu trắng, đậu Hà Lan... Một ngày có thể ăn 25gr hạt ngũ cốc, 75gr bánh phở hoặc cơm, một lát bánh mì và 100gr đậu lăng.

- Các loại thức ăn có chứa calci: phô-mai, sữa, cá mòi...

- Rau xanh, rau củ có màu vàng, đỏ và trái cây: rau cải, bó xôi, bông cải xanh, cà rốt, cà chua, ớt ngọt... Mỗi ngày có thể dùng 25gr rau xanh, 50gr dưa leo, 1 trái cam hoặc bưởi.

- Thức ăn có chứa vitamin C: ớt, cà chua, nho, chanh, dâu, lựu, bưởi...

- Các nguồn cung cấp chất khoáng và vitamin:

• Vitamin A: Sữa, bơ, phô-mai, cá có dầu, gan, trái cây màu xanh, màu vàng...

• Vitamin B1: các loại ngũ cốc, hạt điều, đậu, các loại thịt hữu cơ, mộng ngũ cốc, men bia...

• Vitamin B2: men bia, mộng ngũ cốc, thịt, rau xanh các loại.

• Vitamin B3: thịt hữu cơ, trứng, đậu phộng.

• Vitamin B5: thịt hữu cơ, các loại ngũ cốc, phô-mai...

• Vitamin B6: men bia, các loại ngũ cốc, bột đậu nành, nấm, khoai tây, trái cây các loại...

• Vitamin B12: thịt hữu cơ, cá, trứng, sữa...

• Acid Folic: rau sống, đậu Hà Lan, bột đậu nành, cam, chuối, hạt bắp, trái dừa...

• Vitamin D: sữa, cá có dầu, lòng đỏ trứng...

• Vitamin E: mộng ngũ cốc, lòng đỏ trứng, đậu phộng...

• Chất sắt: cật heo, cật bò, lòng đỏ trứng, thịt bò, bột bắp, đậu xanh, đậu đen...

• Chất kẽm: trong lớp cám lúa, trứng, các loại hạt...

(Thanh Niên )

Thức ăn nhanh luôn được khuyến cáo là không tốt cho quá trình mang thai. Trên thực tế, thai phụ vẫn có thể lựa chọn một số loại thức ăn nhanh, không chỉ có lợi, mà còn được xem là rất tốt cho sức khỏe của hai mẹ con.

Thức ăn có ích

1. Hoa quả: Nên chọn dùng hoa quả tươi hơn là đã chế biến sang nước si-rô có đường.

2. Sữa đậu nành: Bạn có thể uống sữa đậu nành nguyên chất hoặc có thêm chocolate hay mùi vanilla. Một chai sữa đậu nành mỗi ngày cung cấp được cho bạn 1/3 nhu cầu calci và vitamin D của cơ thể trong thời gian mang thai.

3. Nho khô: 28g nho khô cung cấp 2gr chất sợi, 4% lượng sắt yêu cầu cho cơ thể và 1gr protein.

4. Sữa chua: Cung cấp 25% nhu cầu calci hằng ngày của cơ thể, protein, chất tạo mô cùng các vitamin và khoáng chất khác.

5. Salad tổng hợp: Một số nhà hàng và rất nhiều cửa hàng tạp phẩm có bán salad tổng hợp, món ăn cung cấp cho bạn đầy đủ lượng rau quả cần thiết cho cả ngày.

6. Cà rốt: Món ăn có chứa nhiều vitamin A. Ăn cà rốt cùng với sữa chua không chất béo. Ngoài ra bạn cũng có thể dùng thêm các loại rau khác như bông cải xanh, súp lơ, rau chân vịt cho bữa tối.

7. Bột ngũ cốc hoặc bột yến mạch: Hãy để vài gói ở bàn làm việc của bạn để nhấm nháp mỗi ngày. Hầu hết các ngũ cốc cho bữa sáng ngày nay đều tăng cường vitamin và khoáng chất cần thiết.

Thức ăn nên tránh

1. Mì Ramen: Có muối, chất béo và một số phụ gia khác.

2. Soda: Nhiều đường không calories, soda khiến bạn không còn chỗ chứa những đồ uống bổ dưỡng nữa. Đồ uống thay thế tốt hơn là sữa ít chất béo, nước carbonate và nước quả.

3. Đồ ăn sẵn đông lạnh: Những loại thức ăn này có muối và chất béo không tốt cho sức khỏe. Thay đồ ăn loại này, bạn hãy cho khoai tây vào lò vi sóng, nghiền với phômai, hấp cùng hoa cải xanh để có món ăn nhanh bổ dưỡng hơn.

Nếu không thể tránh khỏi đồ ăn đông lạnh, hãy chọn loại có ít hàm lượng chất béo và muối.

4. Cải xoăn: Nếu bạn muốn salad, hãy trộn bằng cải xanh vì hàm lượng vitamin A, B, C, acid folic, calci và kali trong cải xanh rất nhiều. Cải xoăn chỉ có một lượng rất nhỏ các chất này.

(Theo VnMedia)

Thiếu máu trong giai đoạn mang thai là một bệnh hay gặp, chủ yếu là thiếu máu dạng thiếu sắt, chiếm khoảng 90% tổng số thiếu máu lúc mang thai.

Nguyên nhân là do khi mang thai, khối lượng máu dần tăng lên, hàm lượng sắt cũng cần tăng lên, lại do thai nhi tăng trưởng và nhau thai phát triển cần được cung cấp sắt, mà hàm lượng sắt trong máu không đủ nên dẫn tới bệnh này. Một số ít cũng có thể do nhiễm ký sinh trùng gây mất máu mãn tính, bị bệnh nhiễm khuẩn mãn tính hay các bệnh gan thận ảnh hưởng tới việc sản sinh hồng cầu và tuổi thọ của hồng cầu, cũng như tái sử dụng nó mà dẫn tới.

Đông y cho rằng sau khi mang thai, khí huyết tụ để dưỡng thai, tạng phủ mất nhu dưỡng, lách hư, khí huyết không còn đường sinh ra và biến đổi, hoặc lách không quản lý được huyết mà dẫn tới thiếu máu.

• Thiếu máu mức độ nhẹ: Mệt mỏi, mất sức, rụng tóc...

• Thiếu máu nặng: Sắc mặt trắng xanh, phù, mất sức, đầu váng, tai ù, tim hoang mang, hụt hơi, chán ăn, bụng trướng đi lỏng...

Về ăn uống

Người mang thai thiếu máu phần nhiều do lách hư, không có nguồn sinh ra và biến đổi, lá lách hoạt động yếu, do vậy ăn uống cần mềm, dễ tiêu, nên bổ từ từ, không nên phàm ăn tục uống.

Người mang thai nên ăn nhiều thức ăn giàu protein, có giá trị dinh dưỡng cao như: thịt nạc, trứng gà, cá tươi... ngoài ra cần bổ sung nhiều vitamin nhất là vitamin C do vậy nên ăn nhiều rau tươi và hoa quả như cà chua, táo, cam, quýt...

Một số món ăn - bài thuốc:

Bài 1: Mộc nhĩ đen ngâm nở 30g, hồng táo 30 quả, cùng nấu canh ăn, mỗi ngày một lần, mỗi lần một bát con, dùng chữa lách hư.

Bài 2: Long nhãn 300g, đại táo 250g, cũng nấu tới khi gần chín thêm chút nước gừng, 250g mật ong, cốc nha, mạch nha mỗi thứ 50g đổ vào quấy đều, nấu thêm giây lát, giã nát, ăn mỗi ngày 1-2 lần, mỗi lần 15g, dùng chữa chứng tỳ hư, hồi hộp, ăn kém.

Bài 3: Lạc nhân 100g, ngâm nửa giờ lấy vỏ, lụa. Hồng táo khô 50g, rửa sạch bằng nước ấm ngâm nở, cho vào nồi cùng với vỏ lụa lạc, đổ nước luộc lạc vào, đun nhỏ lửa 30 phút, vớt vỏ lụa lạc ra, thêm đường đỏ, uống mỗi ngày 3 lần, dùng chữa thiếu máu khi mang thai kèm giảm tiểu cầu.

Bài 4: Xích đậu 50g, hồng táo 10 quả, cùng nấu tới khi đậu nhừ táo mập, thêm đường ăn cả nước và cái, ăn trước khi đi ngủ, dùng chữa lách hư huyết suy, đêm ngủ không yên.

Bài 5: Tủy sống lợn 500g, ngó sen 250g, cùng nấu, khi canh trắng, ngó sen nhừ dùng ăn, cách ngày ăn 1 lần, dùng chữa khí huyết đều suy.

Bài 6: Hồng táo 20 quả, thịt thỏ 500g, nấu cùng tới khi nhừ, thêm gia vị vừa đủ, ăn cách nhật, dùng chữa khí huyết đều suy.

Bài 7: Xương lợn 250g, đậu đen 30g, đại táo 20g, thêm nước nấu tới nhừ, gia vị vừa đủ, uống canh ăn đậu đen và đại táo, mỗi ngày 1 lần, dùng chữa váng đầu, mất sức hồi hộp, phù.

Bài 8: Mã thầy, củ cải trắng mỗi thứ 750g, rửa sạch bằng nước đun sôi để nguội, thái vụn, giã nát, vắt nước, bỏ bã, thêm 50ml mật ong, mỗi ngày uống 2 lần, dùng chữa thiếu máu kèm họng sưng đau, miệng khô lưỡi ráo.

BS. Thanh Quý (SK&ĐS)

Chế độ ăn uống của người mẹ có vai trò quyết định đối với sự phát triển của thai nhi. Khi mang thai người mẹ phải ăn uống cho cả mình và cả bào thai trong bụng.

Trong suốt quá trình mang thai người mẹ cần tăng được từ 9-12kg, trong đó 3 tháng đầu tăng 1-2kg; 3 tháng giữa tăng 3-4kg; 3 tháng cuối tăng 5-6kg. Sự tăng cân của thai nhi phụ thuộc vào sự tăng cân của mẹ. Nếu mẹ tăng cân tốt thì sau 9 tháng mang thai, người mẹ sinh đủ tháng, thai nhi sẽ đạt được 3kg. Mẹ tăng cân tốt, người mẹ sẽ tích lũy mỡ là nguồn năng lượng dự trữ để tạo sữa sau khi sinh. Nếu người mẹ ăn uống kém, không tăng đủ cân trong quá trình thai nghén sẽ làm tăng nguy cơ mẹ bị suy kiệt, cân nặng trẻ sơ sinh thấp (suy dinh dưỡng bào thai). Khi trẻ bị suy dinh dưỡng bào thai việc nuôi dưỡng sẽ rất vất vả, sự phát triển cả về thể chất và tinh thần của trẻ cũng bị ảnh hưởng.

Khi có thai, nhu cầu về năng lượng và các chất dinh dưỡng đòi hỏi cao hơn bình thường vì nhu cầu này ngoài đảm bảo cung cấp cho hoạt động của cơ thể, sự thay đổi về sinh lý của mẹ như biến đổi về chuyển hóa, tăng cân, tăng khối lượng tuần hoàn, tăng khối lượng của tử cung, vú... còn cần thiết cho sự phát triển của thai nhi và tạo sữa cho con bú. Như vậy bữa ăn của bà mẹ mang thai cần tăng thêm cả về số lượng và chất lượng.

Bữa ăn của bà mẹ cần có đủ 4 nhóm thực phẩm:

• Nhóm chất bột gồm: gạo, mì, ngô, khoai, sắn

• Nhóm chất đạm gồm: thịt, cá, trứng, tôm cua, đậu đỗ...

• Nhóm chất béo gồm: dầu, mỡ, vừng, lạc...

• Nhóm vitamin chất khoáng và chất xơ gồm: rau xanh và quả chín.

Nhóm chất bột là nguồn cung cấp năng lượng chính, tuy nhiên cần ăn chất bột với một tỉ lệ cân đối với các nhóm khác. Nếu khẩu phần ăn quá nhiều chất bột thì cũng không tốt cho sức khỏe của mẹ và sự phát triển của thai nhi, nhưng nếu ăn quá ít chất bột thì sẽ bị thiếu năng lượng.

Nhóm chất đạm rất cần thiết cho bà mẹ mang thai. Nhu cầu chất đạm của người mẹ tăng lên một phần để tổng hợp protein cho cơ thể mẹ, đồng thời còn phải cung cấp protein cho thai nhi và nhau thai hình thành và phát triển.

Các loại thức ăn động vật như: thịt, cá, trứng, sữa, tôm, cua... có nhiều đạm quý cần được ưu tiên. Tôm, cua, cá, ốc, vừa là nguồn đạm vừa là nguồn calci tốt giúp tạo khung xương vững chắc của bào thai và phòng loãng xương cho người mẹ. Bữa ăn nên phối hợp cả 2 loại đạm động vật và đạm thực vật, tuy nhiên cũng tùy thuộc vào điều kiện kinh tế của mỗi người để chọn cho mình loại thức ăn giàu đạm thích hợp. Nếu có điều kiện thì ăn thịt, cá, trứng, sữa; nếu ít tiền thì ăn tôm, cua, cá nhỏ, đậu đỗ để sao cho bữa ăn của bà mẹ có đủ chất đạm.

Nhóm chất béo cần được bổ sung thêm khi có thai để giúp tạo năng lượng dự trữ và gây dựng các tế bào của thai nhi. Ngoài dầu mỡ các thức ăn như đậu phụ, lạc, vừng là nguồn chất béo tốt giúp ăn ngon miệng và giúp cơ thể hấp thu các vitamin A, D, E, K là những vitamin tan trong dầu có nhiều chức phận quan trọng đối với cả mẹ và thai.

Bữa ăn của bà mẹ mang thai không thể thiếu rau xanh, quả chín. Các loại rau, củ, quả: rau ngót, rau cải, rau giền, mồng tơi, rau đay, cà rốt, củ cải, su hào, chuối, xoài, đu đủ, nhãn, na... mùa nào thức nấy là nguồn cung cấp vitamin C, vitamin A, vitamin E giúp bà mẹ tăng cường sức đề kháng; cung cấp chất sắt, axit folic tham gia vào quá trình tạo máu...

Khi mang thai bà mẹ còn cần uống đủ nước. Lượng nước cần thiết hàng ngày khoảng 1,5 lít. Các loại nước tốt cho cơ thể mẹ là: nước rau, nước quả, nước chín. Không nên sử dụng các loại nước giải khát công nghiệp có lượng đường cao.

Khi mang thai bà mẹ có nguy cơ cao bị thiếu máu dinh dưỡng, do cơ thể cần có đủ lượng máu để nuôi dưỡng cả cơ thể mẹ và con, mà ăn uống lại cung cấp không đủ các yếu tố để tạo máu. Bệnh thiếu máu có ảnh hưởng nghiêm trọng tới cả mẹ và thai nhi. Ăn uống hợp lý, đủ dinh dưỡng, giàu chất sắt là biện pháp phòng chống bệnh thiếu máu tốt nhất. Vì thế nên ăn nhiều các thức ăn có nhiều sắt như thịt nạc, trứng, tim, gan, bầu dục, đậu đỗ, rau xanh... Ngoài ăn uống, để phòng chống thiếu máu có hiệu quả bà mẹ cần uống thêm viên sắt với hàm lượng 60mg sắt nguyên tố và 0,4mg folic hàng ngày từ lúc bắt đầu mang thai tới sau khi sinh 1 tháng.

Người mẹ mang thai không nên kiêng khem nhưng cũng cần hạn chế dùng các loại kích thích như rượu, cà phê, thuốc lá, nước chè đặc; giảm ăn các loại gia vị như ớt, hạt tiêu, tỏi, dấm.

TS. Hoàng Kim Thanh